Po czym poznać, że mój lęk przestał być zwykłą reakcją na stres?

Zwykły lęk ma konkretną przyczynę, jest proporcjonalny do sytuacji i mija, gdy zagrożenie znika. Na zaburzenie wskazuje lęk przesadny, utrzymujący się tygodniami albo miesiącami, przychodzący bez jasnej przyczyny i zakłócający sen, życie zawodowe lub kontakty z ludźmi. Rozstrzyga lekarz, najczęściej psychiatra, po rozmowie o objawach i wykluczeniu przyczyn somatycznych, np. chorób tarczycy czy serca.

Co realnie pomaga uporać się z lękiem i stresem?

Dobrze przebadaną metodą jest psychoterapia poznawczo-behawioralna, która uczy zmieniać lękowe myśli i stopniowo przestać unikać trudnych sytuacji. Przy nasilonych objawach psychiatra może dołączyć lek, najczęściej z grupy SSRI. Na co dzień pomagają ruch, regularny sen, mniej kofeiny i alkoholu oraz spokojny oddech. Samopomoc wspiera leczenie, ale go nie zastąpi, gdy lęk odbiera ci normalne funkcjonowanie.

Czy z zaburzeń lękowych można się całkiem wyleczyć?

Tak, zaburzenia lękowe dobrze reagują na leczenie i u wielu osób objawy ustępują całkowicie albo słabną na tyle, że przestają przeszkadzać. Terapia trwa zwykle miesiącami, a po poprawie kontynuuje się ją jeszcze przez jakiś czas, bo zbyt wczesne przerwanie zwiększa ryzyko nawrotu. Umiejętności zdobyte w psychoterapii pomagają, gdy lęk wróci w trudniejszym okresie życia.

Czy zaburzenie lękowe to choroba psychiczna?

Tak, klasyfikacje ICD i DSM zaliczają zaburzenia lękowe do zaburzeń psychicznych. Nie znaczy to, że tracisz kontrolę nad sobą albo kontakt z rzeczywistością. To częste problemy zdrowotne z jasnymi kryteriami rozpoznania i skutecznymi metodami leczenia. Wstyd często opóźnia szukanie pomocy, a im wcześniej zaczniesz leczenie, tym łatwiej zatrzymać narastające unikanie.

Czy leczenie lęku albo zwolnienie można załatwić przez internet?

Online możemy wyłącznie kontynuować leczenie już prowadzone przez psychiatrę i potwierdzone dokumentacją. Wniosek ocenia lekarz, który może odmówić wystawienia recepty lub zwolnienia albo skierować cię do psychiatry, zwłaszcza gdy objawy się nasiliły. Pierwszego rozpoznania i doboru leku nie przeprowadzamy, z tym trzeba zgłosić się na wizytę do psychiatry.

Zaburzenia lękowe: odmiany, objawy i sposoby leczenia

Zwykły niepokój czy już zaburzenie lękowe?

Lęk sam w sobie nie jest chorobą. To wewnętrzny alarm, który mobilizuje cię przed egzaminem, rozmową o pracę albo jazdą w trudnych warunkach, a potem wygasa. O zaburzeniu mówimy dopiero wtedy, gdy alarm włącza się zbyt często, zbyt mocno lub bez wyraźnego powodu, utrzymuje się tygodniami i zaczyna ograniczać pracę, relacje albo sen. Przestaje wtedy chronić, a zaczyna przeszkadzać.

Czy zaburzenia lękowe to choroba psychiczna? W sensie medycznym tak: klasyfikacje ICD i DSM opisują je jako zaburzenia psychiczne z określonymi kryteriami rozpoznania. Nie ma to nic wspólnego ze „słabym charakterem” i nie wiąże się z oderwaniem od rzeczywistości. To częste schorzenia, które dobrze reagują na leczenie. Potocznie wiele z nich nazywa się nerwicą lękową.

Najczęściej rozpoznawane odmiany to:

Uogólnione zaburzenie lękowe - długotrwałe, trudne do zatrzymania martwienie się o wiele spraw jednocześnie, np. o zdrowie, finanse czy rodzinę, któremu towarzyszą zmęczenie i spięte mięśnie. Według DSM-5 dolegliwości muszą występować przez większość dni przez minimum pół roku, natomiast ICD-11 celowo nie podaje sztywnej granicy i wspomina o przynajmniej kilku miesiącach.
Zaburzenie paniczne - nawracające, nagłe napady paniki z kołataniem serca, dusznością i lękiem przed śmiercią, a między nimi obawa przed kolejnym atakiem. Bywa, że dochodzi do tego agorafobia: omijanie miejsc, z których ucieczka albo wezwanie pomocy wydaje się trudne.
Fobia społeczna (społeczne zaburzenie lękowe) - nasilona obawa przed tym, jak ocenią cię inni, która zamienia w męczarnię publiczne przemówienia, zwykłe rozmowy, a nawet posiłek w towarzystwie. To coś więcej niż nieśmiałość, bo realnie utrudnia pracę i kontakty.
Fobie specyficzne - strach wywoływany przez jedną określoną rzecz lub okoliczność, choćby lot samolotem, wysokość, zwierzęta czy krew, dużo silniejszy, niż wynikałoby z rzeczywistego ryzyka.

Jak dają o sobie znać stany lękowe

Stany lękowe obejmują jednocześnie myśli, ciało i zachowanie. Z tego powodu sporo pacjentów zaczyna od wizyt u kardiologa czy gastrologa, a o lękowym podłożu objawów dowiaduje się dopiero wtedy, gdy kolejne badania wychodzą w normie. Typowe sygnały to:

w głowie: ciągłe zamartwianie się, czarne scenariusze, kłopot ze skupieniem, poczucie, że zaraz wydarzy się coś złego, drażliwość;
w ciele: przyspieszone bicie serca, płytki oddech albo wrażenie duszności, gniecenie w piersiach, drżenie, poty, zawroty głowy, sztywne mięśnie, a także dolegliwości brzuszne i biegunka;
w zachowaniu: omijanie miejsc i sytuacji, szukanie zapewnień u bliskich, sprawdzanie objawów w internecie, odkładanie spraw na później;
w nocy: trudności z zasypianiem, wybudzanie się z gonitwą myśli, sen, po którym nie czujesz się wypoczęty.

Co stoi za nadmiernym lękiem: przyczyny i czynniki sprzyjające

Nie istnieje jedna przyczyna. Zwykle to kilka elementów działających razem, przy czym u każdego człowieka składają się one w inny sposób. Lęk często idzie też w parze z obniżonym nastrojem, więc jeśli od tygodni czujesz smutek i brak energii, przeczytaj także o depresji.

skłonność rodzinna i temperament: ryzyko jest wyższe, gdy chorował ktoś z bliskich krewnych, oraz u osób od dziecka wycofanych i wrażliwych na nowe sytuacje;
przewlekły stres i trudne wydarzenia: utrata pracy, rozstanie, choroba w rodzinie, przemoc, wypadek, a także długotrwałe przeciążenie, które może przejść w wypalenie zawodowe;
wyuczone sposoby radzenia sobie: unikanie daje szybką ulgę, ale z czasem utrwala lęk i wydłuża listę groźnych sytuacji;
substancje: nadmiar kofeiny, napoje energetyczne, alkohol (zwłaszcza okres po piciu), narkotyki pobudzające;
choroby somatyczne: m.in. nadczynność tarczycy i zaburzenia rytmu serca potrafią dawać objawy łudząco podobne do lęku.

Diagnoza: kto rozpoznaje zaburzenia lękowe i jak

Diagnozę ustala lekarz, najczęściej psychiatra, który pyta, jakie masz objawy, od kiedy się utrzymują i jak bardzo utrudniają ci codzienność. Kwestionariusze bywają pomocne, ale żaden test nie zastąpi dokładnego wywiadu. Psychiatra zapyta też o używki, przyjmowane leki, choroby przewlekłe i o to, czy podobne problemy występowały w rodzinie.

Ważną częścią diagnostyki jest wykluczenie przyczyn somatycznych. W zależności od objawów lekarz może zlecić badania krwi z oceną tarczycy albo EKG. Gdy ból w piersiach i duszność pojawiają się po raz pierwszy, serce trzeba zbadać zawsze, choćby ostatecznie okazało się, że przyczyną był napad paniki.

Psycholog i psychoterapeuta pomagają dokładnie opisać mechanizmy lęku i zaplanować terapię, ale nie wypisują leków. Pierwsze rozpoznanie i pierwszy dobór farmakoterapii to zadanie psychiatry na wizycie. Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, dobrym pierwszym krokiem bywa też lekarz rodzinny.

Psychoterapia, leki albo jedno i drugie

Sposób leczenia zależy od rodzaju zaburzenia, nasilenia objawów i twoich preferencji. Przy lżejszym przebiegu nierzadko wystarczy psychoterapia, a gdy objawy są nasilone, dołącza się do niej farmakoterapię. Wśród leków podstawę stanowią preparaty przeciwdepresyjne z grupy SSRI, które mają zarejestrowane wskazania także w zaburzeniach lękowych. Poniżej najważniejsze opcje z informacjami z charakterystyk produktów leczniczych.

Metoda	Kiedy się ją stosuje	Na co zwrócić uwagę
Psychoterapia poznawczo-behawioralna	Psychoterapia poznawczo-behawioralna jest jedną z podstawowych metod w lęku uogólnionym, napadach paniki, fobii społecznej i fobiach specyficznych.	Terapia uczy rozpoznawać myśli podsycające lęk i krok po kroku mierzyć się z unikanymi sytuacjami, a zdobyte umiejętności zostają po jej zakończeniu.
Escitalopram (SSRI)	Escitalopram stosuje się w depresji, a z zaburzeń lękowych w lęku uogólnionym, fobii społecznej i zaburzeniu panicznym (także z agorafobią); ma też wskazanie w zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym.	Escitalopram nie przynosi ulgi od razu: przy fobii społecznej zmiany widać zwykle po 2-4 tygodniach, a w zaburzeniu panicznym maksymalny efekt pojawia się mniej więcej po 3 miesiącach.
Sertralina (SSRI)	Sertralinę stosuje się w depresji oraz w lęku napadowym (również z agorafobią), zespole lęku społecznego, zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym i zespole stresu pourazowego (PTSD).	Sertraliny nie przerywa się nagle, bo grozi to objawami odstawienia; sposób zakończenia leczenia ustala lekarz.
Pregabalina	Pregabalinę dopuszczono do leczenia dorosłych z uogólnionym zaburzeniem lękowym; poza psychiatrią stosuje się ją w padaczce i bólu neuropatycznym.	Charakterystyka pregabaliny ostrzega, że lek może powodować uzależnienie, także w dawkach leczniczych, oraz objawy odstawienia; pregabalina nie jest jednak substancją psychotropową w rozumieniu wykazu.
Buspiron (Spamilan)	Buspiron przeznaczony jest do krótkotrwałej terapii zaburzeń lękowych oraz do łagodzenia objawów lęku, także wtedy, gdy współistnieje depresja.	Buspiron nie przerwie nagłego ataku lęku: charakterystyka podaje, że pierwsze efekty widać najwcześniej po mniej więcej 7-14 dniach, a na pełne działanie trzeba czasem czekać 4 tygodnie.
Benzodiazepiny (np. alprazolam)	Benzodiazepiny szybko wyciszają lęk, ale ze względu na ryzyko uzależnienia stosuje się je co najwyżej krótko, np. w ostrym okresie, zanim zacznie działać lek podstawowy.	Benzodiazepiny to leki z kategorią Rp, zaliczane do substancji psychotropowych grupy IV-P; według charakterystyki alprazolamu leczenie ma być jak najkrótsze, maksymalnie 2-4 tygodnie, bo im dłużej trwa przyjmowanie, tym większe ryzyko uzależnienia.

Czego się spodziewać w pierwszych tygodniach terapii

Leki przeciwdepresyjne wymagają cierpliwości i uważnej obserwacji. W ich charakterystykach znajdziesz ostrzeżenie: na początku terapii oraz po każdej modyfikacji dawki może dojść do przejściowego nasilenia lęku, niepokoju i myśli samobójczych, co dotyczy zwłaszcza osób poniżej 25 lat. Gdy coś takiego u siebie dostrzeżesz, natychmiast daj znać lekarzowi, a jeśli życie jest zagrożone, wybierz 112. U części osób z zaburzeniem panicznym na starcie leczenia pojawia się paradoksalne nasilenie lęku, które zwykle ustępuje w ciągu dwóch tygodni.

Liczą się też interakcje. Charakterystyka escitalopramu przeciwwskazuje łączenie go z lekami wydłużającymi odstęp QT, wśród których wymienia m.in. hydroksyzynę, oraz z moklobemidem. Z tego względu mów lekarzowi o każdym leku, który bierzesz, łącznie z preparatami „na uspokojenie” i ziołowymi: dziurawiec przyjmowany z SSRI może sprawić, że działania niepożądane będą występować częściej.

Czy zaburzenia lękowe są uleczalne? Objawy zwykle udaje się wyraźnie zmniejszyć, a u wielu osób ustępują całkowicie. W zbiorczej analizie trzech badań escitalopramu w uogólnionym zaburzeniu lękowym na leczenie odpowiedziało 47,5% pacjentów wobec 28,9% przy placebo, a remisję uzyskało 37,1% wobec 20,8%. Terapia trwa zwykle miesiącami i po poprawie jest kontynuowana, żeby zmniejszyć ryzyko nawrotu.

Jak pokonać lęk i stres na co dzień

Samopomoc nie zastąpi leczenia przy nasilonych objawach, ale realnie obniża napięcie i wspiera terapię. Oto, co możesz zrobić sam:

Nazywaj to, co się dzieje. Zdanie „to napad lęku, nieprzyjemny, ale nie groźny” pomaga przerwać spiralę katastroficznych myśli.
Zwolnij oddech. Spokojny, wydłużony wydech przez kilka minut obniża pobudzenie organizmu.
Nie uciekaj od każdej trudnej sytuacji. Unikanie daje ulgę na chwilę, a w dłuższej perspektywie wzmacnia lęk; małe kroki w stronę tego, czego się boisz, działają odwrotnie.
Ruszaj się regularnie. Spacer, rower czy pływanie kilka razy w tygodniu pomagają rozładować napięcie.
Pilnuj snu i ogranicz kofeinę oraz alkohol. Alkohol wycisza lęk na parę godzin, a następnego dnia często go nasila.
Zaplanuj czas na zamartwianie się. Odkładanie natrętnych myśli na wyznaczony kwadrans bywa skuteczniejsze niż walka z nimi przez cały dzień.
Mów o tym. Bliska osoba, grupa wsparcia albo telefon zaufania to nie oznaka słabości, tylko sposób na obniżenie napięcia.

Myśli samobójcze lub silny kryzys: numery, pod które dzwonisz od razu

Szukaj pomocy natychmiast, gdy myślisz o odebraniu sobie życia, planujesz zrobić sobie krzywdę albo lęk narasta do tego stopnia, że nie potrafisz już o siebie zadbać. Zadzwoń lub poproś kogoś bliskiego, żeby zadzwonił za ciebie:

112 - gdy istnieje bezpośrednie zagrożenie życia, to pierwszy numer alarmowy;
116 123 - wsparcie dla dorosłych przeżywających kryzys emocjonalny, czynne całodobowo, bezpłatnie;
800 70 2222 - Centrum Wsparcia, gdzie dorośli w kryzysie psychicznym dostaną pomoc całodobowo, bezpłatnie;
116 111 - linia dla dzieci i młodzieży, czynna całodobowo, bezpłatnie.

Leczenie zaburzeń lękowych online: wniosek o każdej porze, ocena lekarza

Przez internet w naszym serwisie można wyłącznie kontynuować terapię, którą już prowadzi psychiatra i którą masz udokumentowaną. Nie stawiamy rozpoznania i nie dobieramy pierwszego leku, bo to zadanie dla psychiatry na wizycie.

Cały proces zaczyna się od formularza z wywiadem, do którego dodajesz dokumenty, takie jak karta informacyjna, historia recept czy zaświadczenie wystawione przez psychiatrę. Formularz przyjmuje wnioski całą dobę, a lekarz ocenia je w godzinach pracy i w razie potrzeby dopytuje o szczegóły na czacie. Nadzór medyczny sprawuje lek. Damian Wojno (PWZ 3211301), a lekarz oceniający wniosek może odmówić, jeśli uzna, że kontynuacja bez wizyty nie jest bezpieczna. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi.

Pozwala na to ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty, a dokładnie jej art. 42 ust. 2: lekarz może bez badania wystawić receptę potrzebną do kontynuowania terapii, o ile uzasadnia to stan zdrowia wynikający z dokumentacji medycznej. W przypadku leków zawierających substancje psychotropowe z grup II-P, III-P i IV-P, czyli np. benzodiazepin, rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje stawia dodatkowy wymóg: ostatnie badanie nie może być starsze niż 3 miesiące. Termin realizacji recepty na taki lek nie może przekroczyć 30 dni.

A co ze zwolnieniem przy zaburzeniach lękowych? O L4 decyduje lekarz po ocenie wniosku; może odmówić albo odesłać cię do psychiatry. Więcej o tym przeczytasz na stronie o zwolnieniu lekarskim. Przed wysłaniem wniosku zajrzyj do listy potrzebnych dokumentów; formularz e-recepty psychiatrycznej możesz wypełnić o dowolnej porze.

Źródła

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O leczeniu decyduje lekarz po ocenie Twojej sytuacji.

Kiedy niepokój nie mija: zaburzenia lękowe, ich odmiany i drogi leczenia