Kiedy smutek nie mija: depresja, jej objawy i sposoby leczenia

Na czym polega depresja i czym różni się od gorszego okresu

Każdy miewa tygodnie, w których brakuje sił i nic nie cieszy. Depresja zaczyna się tam, gdzie taki stan nie odpuszcza: przez większość dni, przez dwa tygodnie i dłużej, nastrój pozostaje przygnębiony albo znika zainteresowanie rzeczami, które wcześniej dawały przyjemność. Dochodzą do tego zmiany snu, apetytu, energii i koncentracji, a zwykłe obowiązki zaczynają kosztować tyle wysiłku, co wspinaczka pod górę.

To choroba, a nie słabość charakteru ani brak dobrej woli. Nie da się jej pokonać samą siłą woli, tak jak nie da się siłą woli wyleczyć zapalenia płuc. Depresja ma różne nasilenie: łagodne, umiarkowane i ciężkie. Może wystąpić raz w życiu albo wracać epizodami, co w polskiej dokumentacji, nadal opartej na kodach ICD-10, oznacza się zwykle jako epizod depresyjny (F32) albo zaburzenia depresyjne nawracające (F33).

Osobną sprawą jest depresja w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej, gdy w przeszłości zdarzały się też okresy nienaturalnie podwyższonego nastroju i energii. Takie okresy trzeba zgłosić lekarzowi, bo zmieniają sposób leczenia.

Jak objawia się depresja: od pierwszych sygnałów po pełny obraz

Depresja rzadko zaczyna się z dnia na dzień. Częściej narasta po cichu: najpierw gorzej śpisz, budzisz się nad ranem i nie możesz zasnąć, potem rezygnujesz ze spotkań, a rzeczy, które dawały radość, stają się obojętne. Wiele osób na tym etapie mówi o sobie po prostu, że jest zmęczona.

Sygnały, o które lekarz zapyta na wizycie:

• przygnębienie, smutek albo dojmująca pustka przez sporą część dnia;
• obojętność wobec dawnych pasji i trudność w przeżywaniu przyjemności;
• brak energii i męczliwość nawet po odpoczynku;
• bezsenność, wczesne budzenie się albo przeciwnie, nadmierna senność;
• zmiana apetytu i masy ciała w jedną lub drugą stronę;
• kłopoty ze skupieniem uwagi, pamięcią i podejmowaniem decyzji;
• poczucie winy, bezwartościowości, przekonanie, że jest się ciężarem;
• spowolnienie ruchów i mowy albo wewnętrzny niepokój;
• myśli o śmierci, o tym, że lepiej byłoby nie żyć, albo myśli samobójcze.

Depresja u mężczyzn, seniorów i w ciele

Obraz depresji nie zawsze pasuje do stereotypu płaczącej osoby. U mężczyzn częściej na pierwszy plan wychodzą drażliwość, wybuchy złości, ucieczka w pracę, sięganie po alkohol i ryzykowne zachowania. Smutek bywa ukryty pod hasłem, że to tylko stres, przez co choroba długo pozostaje nierozpoznana.

U starszych osób depresja potrafi wyglądać jak pogorszenie pamięci, utrata apetytu albo seria dolegliwości fizycznych, na które badania nie znajdują przyczyny. Z kolei w każdym wieku ciało daje sygnały: bóle głowy, pleców, kłopoty z żołądkiem, spadek libido. Jeśli lekarz rodzinny nie znajduje wyjaśnienia takich objawów, warto zapytać wprost o nastrój.

Co sprzyja zachorowaniu na depresję

Nie ma jednej przyczyny depresji. Zwykle nakłada się kilka czynników, a ostatni z nich bywa tylko kroplą, która przelewa czarę. Dlatego pytanie, dlaczego zachorowałeś, skoro w życiu niby wszystko jest w porządku, nie ma sensu: choroba nie wymaga uzasadnienia.

Na ryzyko wpływają między innymi:

• depresja albo choroba dwubiegunowa u bliskich krewnych;
• długotrwały stres, przeciążenie pracą, wypalenie, przemoc, trudne dzieciństwo;
• strata bliskiej osoby, rozstanie, utrata pracy, samotność;
• przewlekłe choroby somatyczne i przewlekły ból, zaburzenia pracy tarczycy;
• okres po porodzie i inne duże zmiany hormonalne;
• nadużywanie alkoholu i innych substancji, a także okres po ich odstawieniu, w tym po rzuceniu palenia;
• inne zaburzenia psychiczne, np. zaburzenia lękowe.

Dlaczego nie warto czekać, aż samo przejdzie

Nieleczona depresja potrafi trwać miesiącami, a każdy kolejny epizod zwiększa ryzyko następnego. W tym czasie cierpi praca, nauka i relacje, rośnie ryzyko sięgania po alkohol, a najpoważniejszym zagrożeniem pozostają myśli i próby samobójcze. Wczesne leczenie skraca chorowanie i zmniejsza ryzyko nawrotu, dlatego pierwszy krok warto zrobić wtedy, gdy objawy trwają dłużej niż dwa tygodnie, a nie dopiero wtedy, gdy przestajesz wstawać z łóżka.

Jeśli objawy pojawiły się w trudnym okresie, np. przy przewlekłym przeciążeniu w pracy, przeczytaj też, czym wypalenie zawodowe różni się od depresji.

Psycholog czy psychiatra: do jakiego specjalisty z depresją

Rozpoznanie depresji stawia lekarz, najczęściej psychiatra, na podstawie rozmowy i obserwacji. Nie istnieje badanie krwi ani obrazowe, które potwierdzi chorobę. Lekarz może jednak zlecić badania, żeby wykluczyć inne przyczyny podobnych objawów, np. zaburzenia pracy tarczycy albo niedokrwistość. Kwestionariusze, które znajdziesz w internecie, pomagają nazwać problem, ale nie zastępują rozpoznania.

Do psychiatry w ramach NFZ możesz zgłosić się bez skierowania, np. do poradni zdrowia psychicznego. Pierwszym krokiem może być też lekarz rodzinny, który oceni objawy i pokieruje dalej. Psycholog i psychoterapeuta nie wystawiają recept, ale prowadzą diagnozę psychologiczną i psychoterapię, która w depresji jest pełnoprawną metodą leczenia.

Na wizytę zabierz listę objawów z informacją, od kiedy trwają, spis przyjmowanych leków i dokumentację wcześniejszego leczenia. Jeśli pojawiają się myśli o śmierci, powiedz o nich wprost. To ważna informacja medyczna, a nie powód do wstydu.

Leczenie depresji: psychoterapia, leki i to, co robisz na co dzień

W łagodnej depresji psychoterapia bywa wystarczającym leczeniem. W umiarkowanej i ciężkiej lekarz zwykle zaleca leki przeciwdepresyjne, najczęściej razem z psychoterapią. Wybór konkretnego leku i dawki należy do lekarza, który bierze pod uwagę objawy, inne choroby, przyjmowane leki i wcześniejsze doświadczenia z leczeniem. Przegląd grup znajdziesz na stronie o lekach przeciwdepresyjnych.

Metoda	Na czym polega	Co warto wiedzieć
Psychoterapia	Psychoterapia to regularne spotkania z psychoterapeutą, np. w nurcie poznawczo-behawioralnym albo interpersonalnym.	Psychoterapia sama może wystarczyć w łagodnej depresji, a w cięższej łączy się ją z lekami.
Sertralina (SSRI)	Sertralina to lek przeciwdepresyjny z grupy SSRI, dostępny w tabletkach powlekanych 25, 50, 100 i 150 mg, wydawany na receptę (Rp).	Charakterystyka sertraliny wymienia leczenie epizodów dużej depresji i zapobieganie ich nawrotom; pierwsze działanie może pojawić się w ciągu 7 dni, ale trwały efekt wymaga dłuższego leczenia.
Escitalopram (SSRI)	Escitalopram to lek przeciwdepresyjny z grupy SSRI w tabletkach, tabletkach rozpadających się w jamie ustnej i kroplach, wydawany na receptę (Rp).	Według charakterystyki escitalopramu efekt przeciwdepresyjny widać zazwyczaj po 2-4 tygodniach, a łączenie go z innymi lekami, które wydłużają odstęp QT w zapisie EKG, jest przeciwwskazane.
Wenlafaksyna (SNRI)	Wenlafaksyna to lek przeciwdepresyjny z grupy SNRI w kapsułkach i tabletkach o przedłużonym uwalnianiu, wydawany na receptę (Rp).	Charakterystyka wenlafaksyny wskazuje ją w epizodach dużej depresji i w zapobieganiu nawrotom; nagłego odstawienia tego leku należy unikać.

Ile trwa leczenie lekami i na co uważać na starcie

Leki przeciwdepresyjne nie działają jak tabletka przeciwbólowa. Poprawa przychodzi stopniowo, a charakterystyki tych leków mówią o leczeniu liczonym w miesiącach. Przy sertralinie to minimum pół roku, żeby objawy ustąpiły, a przy escitalopramie i wenlafaksynie minimum pół roku liczone już od chwili, gdy objawy minęły. Przerwanie leczenia na własną rękę, gdy tylko poczujesz się lepiej, to częsta przyczyna nawrotu. O zakończeniu terapii decyduje lekarz, a odstawianie przebiega stopniowo, bo nagłe przerwanie może wywołać objawy odstawienia.

Ostrzeżenie, które powtarza się w charakterystykach leków przeciwdepresyjnych: na starcie terapii, a potem przy każdej modyfikacji dawki, może przejściowo narastać lęk i niepokój, mogą też pojawić się myśli samobójcze. Najbardziej narażeni są młodzi ludzie przed ukończeniem 25. roku życia. Gdy zauważysz u siebie taką zmianę albo dostrzegą ją domownicy, kontaktuj się z lekarzem bez zwłoki, a jeśli życie jest zagrożone, wybierz 112. Dobrze, żeby ktoś z otoczenia wiedział, że zaczynasz leczenie, i umiał rozpoznać niepokojące sygnały.

Leków z grupy SSRI i SNRI nie wolno łączyć z nieodwracalnymi inhibitorami MAO, bo grozi to zespołem serotoninowym. Charakterystyki wszystkich trzech leków wykluczają też łączenie ich z moklobemidem, a przy escitalopramie przeciwwskazane są dodatkowo leki wydłużające odstęp QT, wśród których jest m.in. hydroksyzyna. Dlatego o każdym leku na sen, uspokojenie czy alergię mów lekarzowi, zanim zaczniesz go przyjmować. Więcej o samej grupie przeczytasz w omówieniu inhibitorów wychwytu serotoniny, a szczegóły poszczególnych substancji na stronach o sertralinie, escitalopramie i wenlafaksynie.

Leczenie wspierają rzeczy pozornie proste: stała pora snu, codzienny ruch, choćby krótki spacer, kontakt z życzliwymi ludźmi i rezygnacja z alkoholu, który pogłębia objawy depresji, a w czasie leczenia charakterystyki leków przeciwdepresyjnych go odradzają. Takie nawyki pomagają, ale nie zastępują terapii ani leków, gdy choroba jest umiarkowana lub ciężka.

Pilna pomoc: kiedy nie czekać na żadną wizytę

Jeśli myślisz o odebraniu sobie życia, masz plan albo boisz się, że możesz zrobić sobie krzywdę, nie czekaj na termin u lekarza ani na ocenę wniosku. Zadzwoń pod 112 albo zgłoś się na najbliższy SOR lub do izby przyjęć szpitala psychiatrycznego. Jeśli martwisz się o kogoś bliskiego, nie zostawiaj go samego i również wezwij pomoc.

Te linie odbierają też w nocy, w weekendy i w święta:

• 116 123 - linia dla dorosłych przeżywających kryzys emocjonalny, czynna całodobowo, bezpłatnie;
• 800 70 2222 - Centrum Wsparcia, gdzie dorośli w kryzysie psychicznym dodzwonią się całodobowo, bezpłatnie;
• 116 111 - telefon zaufania, z którego dzieci i nastolatki do 18 lat korzystają całodobowo, bezpłatnie;
• 112 - gdy czyjeś życie jest bezpośrednio zagrożone.

Depresja a leczenie online: co możesz załatwić przez wniosek

W recepte24 formularz przyjmuje wnioski przez całą dobę, więc wypełnisz go wtedy, gdy masz na to głowę, także późnym wieczorem albo w weekend. Ocenia go lekarz w swoich godzinach pracy, a gdy czegoś mu brakuje, dopytuje na czacie. Nie łączymy się z tobą przez kamerę ani przez telefon i nie stawiamy tą drogą diagnozy.

Online pomagamy wyłącznie w kontynuacji leczenia, które prowadzi już psychiatra i które jest opisane w dokumentacji: karcie wizyty, wypisie albo wcześniejszej recepcie. Pierwsze rozpoznanie depresji, dobór leku i każda zmiana leczenia należą do psychiatry na wizycie. Lekarz może odmówić, np. gdy objawy się nasiliły, dokumentacja jest niepełna albo potrzebna jest zmiana leku. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi.

Nadzór medyczny nad oceną wniosków sprawuje lek. Damian Wojno (PWZ 3211301), a usługę prowadzi MEDINOW Sp. z o.o. Zanim zaczniesz, sprawdź, jakie dokumenty przygotować, a jeśli zapas leku skończył się w wolny dzień, przeczytaj, co zrobić, gdy lek na depresję kończy się w weekend. Zasady wniosku opisuje strona e-recepty na leki psychiatryczne.

Źródła

• Charakterystyka Produktu Leczniczego Asertin 50 (sertralina), URPL
• Charakterystyka Produktu Leczniczego Escitil (escitalopram), URPL
• Charakterystyka Produktu Leczniczego Efectin ER 75 (wenlafaksyna), URPL
• 116 123 - telefon wsparcia dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym (Instytut Psychologii Zdrowia)
• Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym, 800 70 2222 (Fundacja ITAKA)