recepte24 · Leki · Leki SNRI: jak działają wenlafaksyna i duloksetyna i czym różnią się od SSRI
Leki SNRI: jak działają wenlafaksyna i duloksetyna i czym różnią się od SSRI
Redakcja recepte24 - konsultacja medyczna: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn, PWZ 3211301) · Publikacja: 2026-11-17
SNRI to leki przeciwdepresyjne, które hamują zwrotny wychwyt dwóch neuroprzekaźników: serotoniny i noradrenaliny. W Polsce należą do nich głównie wenlafaksyna i duloksetyna. Oprócz depresji stosuje się je w zaburzeniach lękowych, a duloksetynę także w bólu w przebiegu obwodowej neuropatii cukrzycowej. Obie wydaje się na receptę (Rp), a leczenie zaczyna lekarz na wizycie.
Jak działają leki z grupy SNRI
Skrót SNRI pochodzi od angielskiej nazwy inhibitorów zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny. Leki te sprawiają, że oba przekaźniki dłużej pozostają aktywne w przestrzeni między komórkami nerwowymi. W klasyfikacji ATC wenlafaksyna i duloksetyna należą do „innych leków przeciwdepresyjnych”, ale ze względu na wspólny mechanizm omawia się je razem.
Wenlafaksyna i jej aktywny metabolit hamują wychwyt serotoniny i noradrenaliny, a słabo także dopaminy. W badaniach in vitro praktycznie nie wiążą się z receptorami muskarynowymi, histaminowymi H1 i alfa1-adrenergicznymi, z którymi wiąże się część działań niepożądanych innych leków przeciwdepresyjnych. Duloksetyna również słabo wpływa na dopaminę, a jej działanie przeciwbólowe tłumaczy się wzmacnianiem zstępujących dróg hamujących ból w ośrodkowym układzie nerwowym.
Poprawa nie przychodzi od razu. Charakterystyki przypominają, że może nie nastąpić w ciągu kilku pierwszych tygodni leczenia lub dłużej, i właśnie dlatego ten okres wymaga szczególnej uwagi.
Wenlafaksyna i duloksetyna w porównaniu
Obie substancje mają wiele zamienników. Tabela zbiera wskazania z charakterystyk produktów referencyjnych oraz postaci zarejestrowane w Polsce.
- Wenlafaksyna ma szerszy zakres wskazań psychiatrycznych: oprócz depresji i lęku uogólnionego obejmuje fobię społeczną i lęk napadowy. Przyjmuje się ją w postaci o przedłużonym uwalnianiu, np. jako Efectin ER. Według ChPL nie powinna być stosowana u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat.
- Duloksetyna łączy działanie przeciwdepresyjne i przeciwlękowe z przeciwbólowym w neuropatii cukrzycowej i jest przeznaczona dla dorosłych. Produkty z duloksetyną mają różne nazwy i wskazania, w tym wysiłkowe nietrzymanie moczu, dlatego ChPL ostrzega przed przyjmowaniem jednocześnie dwóch takich produktów. Przykładem jest Dulsevia.
| Substancja | Wskazania według ChPL | Postaci w obrocie | Przykładowe nazwy handlowe |
|---|---|---|---|
| Wenlafaksyna | epizody dużej depresji i zapobieganie ich nawrotom, uogólnione zaburzenia lękowe, fobia społeczna, lęk napadowy z agorafobią lub bez niej | kapsułki i tabletki o przedłużonym uwalnianiu 37,5 mg, 75 mg i 150 mg oraz kapsułki 225 mg | Efectin ER, Velaxin ER, Faxigen XL, Venlectine, Alventa, Prefaxine |
| Duloksetyna | duże zaburzenia depresyjne, zaburzenia lękowe uogólnione i ból w obwodowej neuropatii cukrzycowej, u dorosłych | kapsułki dojelitowe 20, 30, 40, 60, 90 i 120 mg oraz tabletki dojelitowe 30 i 60 mg | Cymbalta, Dulsevia, Dutilox, Depratal, Dulofor, AuroDulox |
SNRI a SSRI: co je łączy, a co dzieli
SSRI, czyli selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (np. sertralina, escitalopram), działają przede wszystkim na serotoninę. SNRI dokładają wpływ na noradrenalinę. Z tym właśnie charakterystyka duloksetyny wiąże możliwy wzrost ciśnienia tętniczego, a przy wenlafaksynie ChPL opisuje zależne od dawki zwiększenie ciśnienia i przyspieszenie czynności serca.
Wiele zagrożeń jest wspólnych dla obu grup; przy krwawieniach, zaburzeniach seksualnych i objawach odstawiennych charakterystyki SNRI wymieniają SSRI wprost:
- zespół serotoninowy przy łączeniu z innymi lekami działającymi na serotoninę;
- większe ryzyko krwawień, także krwotoku poporodowego;
- hiponatremia, częściej u osób starszych, odwodnionych i przyjmujących leki moczopędne;
- zaburzenia czynności seksualnych, które w części zgłoszeń utrzymywały się mimo przerwania leczenia;
- objawy odstawienne oraz ostrzeżenie o myślach samobójczych na początku leczenia.
Który lek wybrać: decyzja lekarza, nie ranking
Charakterystyki nie ustalają, czy lepszy jest SNRI, czy SSRI. Lekarz bierze pod uwagę objawy, choroby współistniejące (np. nadciśnienie, choroby wątroby, cukrzycową neuropatię), inne przyjmowane leki i wcześniejszą odpowiedź na leczenie. Duloksetyny nie wolno łączyć z fluwoksaminą, która należy do SSRI i silnie hamuje enzym CYP1A2, a każde łączenie leków działających na serotoninę należy do lekarza.
Przegląd SSRI znajdziesz na stronie o lekach SSRI, a szerszy obraz w zestawieniu leków przeciwdepresyjnych.
Nudności, ciśnienie i inne działania niepożądane
Przy wenlafaksynie bardzo często, czyli u więcej niż 1 na 10 osób, występują nudności, suchość w jamie ustnej, ból głowy i pocenie się, także nocne. Suchość w ustach zgłasza 10% pacjentów i sprzyja próchnicy, więc warto zadbać o higienę jamy ustnej. Często pojawia się podwyższone ciśnienie tętnicze i uderzenia gorąca.
Przy duloksetynie najczęściej zgłaszano nudności, ból głowy, suchość w ustach, senność i zawroty głowy. Zwykle były łagodne lub umiarkowane, pojawiały się krótko po rozpoczęciu terapii i w większości przypadków ustępowały w trakcie dalszego leczenia. Często obserwowano zwiększenie ciśnienia tętniczego i nagłe zaczerwienienie twarzy, rzadko przełom nadciśnieniowy.
Ciśnienie to najważniejsza różnica praktyczna. Przy wenlafaksynie ChPL zaleca uregulować istniejące nadciśnienie przed rozpoczęciem leczenia i mierzyć ciśnienie okresowo, zwłaszcza po starcie i po zwiększeniu dawki. Rozpoczynanie leczenia duloksetyną przy niekontrolowanym nadciśnieniu jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko przełomu nadciśnieniowego, a u osób z nadciśnieniem lub chorobą serca kontroluje się ciśnienie szczególnie w pierwszym miesiącu. Domowy ciśnieniomierz bardzo się tu przydaje.
Powiedz lekarzowi także o tych sprawach:
- akatyzja, czyli przykry niepokój i potrzeba ruchu, najczęściej w pierwszych tygodniach - zwiększanie dawki może wtedy szkodzić;
- jaskra lub podwyższone ciśnienie w oku, bo SNRI mogą rozszerzać źrenice, co jest groźne przy ryzyku jaskry z wąskim kątem przesączania;
- siniaki, krwawienia z nosa i inne krwawienia, zwłaszcza gdy przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe;
- przy duloksetynie choroby wątroby: choroba wątroby z zaburzeniami jej czynności jest przeciwwskazaniem.
Myśli samobójcze na początku terapii SNRI: na co uważać
Charakterystyki leków przeciwdepresyjnych, w tym SNRI, zawierają to samo ostrzeżenie: w pierwszych tygodniach leczenia i po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą się przejściowo nasilić. Analizy badań wykazały zwiększone ryzyko zachowań samobójczych u osób przed 25. rokiem życia. Przy wenlafaksynie zgłaszano też myśli samobójcze i agresję podczas zmniejszania dawki i odstawiania.
W tym okresie dobrze, by bliska osoba wiedziała o leczeniu i zwracała uwagę na zmiany w zachowaniu. Jeśli pojawiają się myśli o śmierci lub samookaleczeniu albo nagły silny niepokój, od razu skontaktuj się z lekarzem, a w bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112.
U osób z chorobą dwubiegunową w wywiadzie, także rodzinnym, leki przeciwdepresyjne mogą wywołać manię lub hipomanię. Powiedz o takich epizodach lekarzowi, zanim zacznie się leczenie.
Alkohol, inne leki, prowadzenie auta i ciąża
Alkohol: przy wenlafaksynie ChPL mówi wprost, że pacjent nie powinien spożywać alkoholu, bo działa on na ośrodkowy układ nerwowy i może nasilać zaburzenia psychiczne. Przy duloksetynie charakterystyka zaleca ostrożność w łączeniu z alkoholem i lekami uspokajającymi.
Inne leki: przeciwwskazane jest łączenie SNRI z nieodwracalnymi inhibitorami MAO. Wenlafaksyny nie zaczyna się wcześniej niż 14 dni po ich odstawieniu, a odstawia się ją co najmniej 7 dni przed ich włączeniem. Duloksetyny nie wolno łączyć z fluwoksaminą, cyprofloksacyną ani enoksacyną. Ryzyko zespołu serotoninowego rośnie przy tryptanach, tramadolu i innych opioidach, licie, innych lekach przeciwdepresyjnych i zielu dziurawca; jego objawy to m.in. pobudzenie, drżenie, gorączka, biegunka i wymioty.
Prowadzenie pojazdów: wenlafaksyna może zaburzać ocenę sytuacji i sprawność ruchową, a duloksetyna wywoływać senność i zawroty głowy. Jeśli je odczuwasz, nie prowadź i nie obsługuj maszyn.
Ciąża: wenlafaksynę stosuje się tylko wtedy, gdy korzyść przeważa nad ryzykiem; u noworodków po ekspozycji pod koniec ciąży opisywano objawy odstawienia i powikłania wymagające np. wspomagania oddychania. Przy duloksetynie duże badania obserwacyjne nie wykazały wzrostu ogólnego ryzyka poważnych wad, ale stosowanie od 20. tygodnia ciąży wiązało się z większym ryzykiem przedwczesnego porodu. Leki SSRI i SNRI przyjmowane w miesiącu przed porodem zwiększają, mniej niż dwukrotnie, ryzyko krwotoku poporodowego. Jeśli jesteś w ciąży, nie odstawiaj leku sama, tylko skontaktuj się z lekarzem.
Odstawianie wenlafaksyny i duloksetyny
Objawy odstawienne przy SNRI są częste. W badaniach dotyczyły około 31% osób kończących leczenie wenlafaksyną (17% przy placebo) i około 45% osób po nagłym przerwaniu duloksetyny (23% przy placebo).
Najczęściej są to zawroty głowy, zaburzenia czucia i mrowienia, kłopoty ze snem i intensywne sny, pobudzenie lub lęk, nudności lub wymioty, drżenie, ból głowy i zaburzenia widzenia, a przy wenlafaksynie także wzrost ciśnienia. Zwykle pojawiają się w pierwszych dniach i ustępują w ciągu 2 tygodni, choć u części osób trwają 2-3 miesiące lub dłużej. Bardzo rzadko zdarzały się nawet po przypadkowym pominięciu dawki.
Charakterystyki zalecają stopniowe zmniejszanie dawki: przy duloksetynie przez co najmniej 2 tygodnie, przy wenlafaksynie przez kilka tygodni lub miesięcy, w zależności od reakcji. Konkretne tempo ustala lekarz, więc nie skracaj go ani nie zmieniaj dawek samodzielnie.
Recepta na SNRI w ramach kontynuacji leczenia
Wenlafaksyna i duloksetyna to leki na receptę (Rp). Nie są substancjami psychotropowymi w rozumieniu wykazu, więc nie dotyczą ich szczególne zasady przewidziane dla takich preparatów. Nie kupisz ich bez recepty, a leki z nielegalnych źródeł mogą być podrobione.
Jeśli leczenie SNRI prowadzi już psychiatra lub lekarz prowadzący i masz na to dokumentację, w recepte24 złożysz wniosek o e-receptę psychiatryczną na kontynuację. Formularz przyjmuje wnioski całą dobę, a lekarz rozpatruje je w godzinach pracy i w razie wątpliwości dopytuje na czacie. Online nie rozpoczynamy leczenia i nie zmieniamy leku.
Lekarz może odmówić, np. gdy objawy się nasilają, ciśnienie jest źle kontrolowane albo potrzebna jest zmiana leku; wtedy właściwa jest wizyta u psychiatry. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi.
Gdy jest naprawdę trudno, nie czekaj na wniosek. E-konsultacja nie jest pomocą w nagłym kryzysie. Pod tymi numerami ktoś odbierze o każdej porze, także w nocy i w święta:
- 116 123 - telefon dla dorosłych w kryzysie, całodobowo i bezpłatnie
- 800 70 2222 - Centrum Wsparcia, całodobowo i bezpłatnie
- 112 - gdy życie jest bezpośrednio zagrożone
Substancje z tej grupy
Źródła
Najczęstsze pytania
SNRI czy SSRI: na czym polega różnica?
SSRI działają głównie na serotoninę, a SNRI, czyli wenlafaksyna i duloksetyna, hamują też wychwyt noradrenaliny. Z tym wiąże się możliwy wzrost ciśnienia i tętna, który przy SNRI trzeba kontrolować. Wiele ryzyk jest wspólnych: zespół serotoninowy, krwawienia, hiponatremia i objawy odstawienne. Charakterystyki nie wskazują, która grupa jest lepsza; wybór należy do lekarza.
Czy wenlafaksyna i duloksetyna podnoszą ciśnienie?
Mogą. Przy wenlafaksynie często obserwowano zależne od dawki zwiększenie ciśnienia, dlatego nadciśnienie trzeba uregulować przed leczeniem, a ciśnienie mierzyć okresowo. Przy duloksetynie zwiększenie ciśnienia też jest częste, a rozpoczynanie leczenia przy niekontrolowanym nadciśnieniu jest przeciwwskazane. Jeśli masz nadciśnienie lub chorobę serca, powiedz o tym lekarzowi i mierz ciśnienie w domu.
Czy przerwanie SNRI daje objawy odstawienne?
Często tak. W badaniach dotyczyły około 31% osób kończących leczenie wenlafaksyną i około 45% po nagłym przerwaniu duloksetyny. Typowe są zawroty głowy, mrowienia, zaburzenia snu, lęk, nudności i ból głowy. Zwykle mijają w ciągu 2 tygodni, ale mogą trwać miesiącami. Dlatego dawkę zmniejsza się stopniowo, według planu lekarza.
Czy duloksetyna pomaga na ból?
Ma zarejestrowane wskazanie w leczeniu bólu w obwodowej neuropatii cukrzycowej u dorosłych. Działanie przeciwbólowe tłumaczy się wzmacnianiem dróg, którymi mózg hamuje odczuwanie bólu. Inne rodzaje bólu nie są wskazaniem z charakterystyki produktu referencyjnego. Przy bólu neuropatycznym leczenie dobiera lekarz, który zna twoją cukrzycę i pozostałe leki.
Czy przy SNRI wolno pić alkohol?
Przy wenlafaksynie charakterystyka mówi wprost, że pacjent nie powinien spożywać alkoholu, bo działa on na ośrodkowy układ nerwowy i może nasilać zaburzenia psychiczne. Przy duloksetynie ChPL zaleca ostrożność w łączeniu z alkoholem i lekami uspokajającymi. Duloksetyna sama może też wywoływać senność i zawroty głowy, co ma znaczenie za kierownicą.
Ta strona ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O leczeniu decyduje lekarz po ocenie Twojej sytuacji. W sytuacji nagłej zadzwoń pod 112.