Pramolan (opipramol): na co jest, kiedy zaczyna działać i co sprawdzić przed kontynuacją

Opipramol w Pramolanie: lek o nietypowym mechanizmie

Substancją czynną Pramolanu jest dichlorowodorek opipramolu. W klasyfikacji ATC (N06AA05) lek trafia do grupy przeciwdepresyjnej, a budową przypomina leki trójpierścieniowe, ale działa inaczej niż one. Według punktu 5.1 ChPL opipramol silnie wiąże się z receptorami sigma i blokuje receptory histaminowe H1. W odróżnieniu od klasycznych leków trójpierścieniowych nie hamuje wychwytu zwrotnego serotoniny ani noradrenaliny i ma słabe działanie antycholinergiczne.

U ludzi przekłada się to na trzy efekty opisane w charakterystyce: uspokojenie, mniejszy lęk i lepszy nastrój. Dlatego pacjenci i lekarze mówią o Pramolanie jako o leku przeciwlękowym, choć formalnie należy do grupy przeciwdepresyjnej. Więcej o tej szerokiej klasie przeczytasz w omówieniu grup leków przeciwdepresyjnych.

Dla kogo jest Pramolan: zarejestrowane wskazania

Charakterystyka wymienia dwa wskazania: zaburzenia lękowe uogólnione oraz zaburzenia występujące pod postacią somatyczną. W pierwszym chodzi o długotrwały, rozlany niepokój i zamartwianie się, w drugim o dolegliwości odczuwane w ciele, dla których badania nie znajdują wystarczającej przyczyny.

Na forach Pramolan często pojawia się jako lek na nerwicę. Potoczne słowo nerwica obejmuje jednak wiele różnych zaburzeń, a Pramolan zarejestrowano tylko w tych dwóch. Cudze opinie warto traktować ostrożnie: ten sam lek u jednej osoby wywołuje senność, u innej nie, a nie każdy lęk wymaga tego samego leczenia.

Pramolan nie jest lekiem nasennym. Jego uspokajające działanie bywa odczuwalne wieczorem, a senność należy do możliwych działań niepożądanych, ale bezsenność nie jest wskazaniem rejestracyjnym.

W odróżnieniu od wielu leków psychiatrycznych ChPL przewiduje stosowanie opipramolu także u dzieci powyżej 6. roku życia, zaznaczając, że doświadczenie w tej grupie jest niewielkie. Niezależnie od wieku leczenie zawsze ma przebiegać pod nadzorem lekarza.

Pramolan 50 mg: postać, przyjmowanie i czas do efektu

Pramolan jest dostępny w jednej postaci: tabletki powlekane 50 mg. Według ChPL połyka się je w trakcie posiłku albo zaraz po nim, popijając wodą. Charakterystyka dopuszcza różne rozłożenie dawek w ciągu doby, w tym przyjmowanie raz na dobę na noc; ile tabletek i o jakich porach, ustala lekarz zależnie od skuteczności i tolerancji.

Na efekt trzeba poczekać. ChPL podkreśla, że opipramol nie działa od razu, a nastrój poprawia się stopniowo, dlatego lek przyjmuje się regularnie przez co najmniej 2 tygodnie. Średni zalecany czas leczenia to 1-2 miesiące. Po połknięciu opipramol wchłania się szybko i w całości, a jego okres półtrwania wynosi około 11 godzin.

Działania niepożądane opipramolu i ich częstość

Tabela w punkcie 4.8 ChPL rozkłada działania niepożądane opipramolu na cztery grupy częstości. Te najczęstsze dają o sobie znać zwłaszcza na początku leczenia.

• często, czyli u 1 do 10 osób na 100: zmęczenie, suchość w ustach, uczucie zatkanego nosa, niskie ciśnienie i jego spadki przy wstawaniu;
• niezbyt często, czyli u 1 do 10 osób na 1000: zawroty głowy, senność, kłopoty z oddawaniem moczu, zaburzenia akomodacji oka, drżenie, przyrost masy ciała, wzmożone pragnienie, szybsze bicie serca i kołatania, zaparcia, okresowy wzrost enzymów wątrobowych, wysypka lub pokrzywka, zaburzenia wzwodu i wytrysku;
• rzadko, czyli u 1 do 10 osób na 10 000: bóle głowy, pobudzenie, parestezje, splątanie i delirium (zwłaszcza u osób starszych oraz po nagłym odstawieniu lub długim stosowaniu dużych dawek), pocenie się, zaburzenia snu, nudności, wymioty, zaburzenia smaku, obrzęki, zatrzymanie moczu, mlekotok, zmiany w morfologii, zapaść, zaburzenia przewodzenia w sercu;
• bardzo rzadko, czyli u mniej niż 1 osoby na 10 000: agranulocytoza, napady drgawkowe, akatyzja i dyskinezy, ataksja, polineuropatie, nagły atak jaskry, ciężkie uszkodzenie wątroby z żółtaczką, wypadanie włosów.

Masa ciała i sygnały, przy których kontaktujesz się z lekarzem

Pytanie o tycie albo chudnięcie na Pramolanie wraca często. W tabeli z ChPL przyrost masy ciała jest działaniem niezbyt częstym, a utraty masy ciała charakterystyka nie wymienia. Pramolan nie jest więc środkiem wspierającym odchudzanie.

Przy gorączce, objawach grypopodobnych albo bólu gardła ChPL zaleca kontrolę morfologii, bo bardzo rzadko lek może obniżyć liczbę białych krwinek. Alergiczna reakcja skórna oznacza konieczność zakończenia leczenia, a przy długiej terapii zaleca się badać czynność wątroby. Otoczka tabletki zawiera laktozę oraz barwniki, żółcień pomarańczową i żółcień chinolinową, które mogą wywołać reakcje alergiczne.

Przeciwwskazania i choroby, przy których Pramolan odpada

Według punktu 4.3 ChPL Pramolanu nie wolno stosować m.in. przy:

• nadwrażliwości na opipramol lub na trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne,
• ostrym zatruciu alkoholem albo lekami nasennymi, przeciwbólowymi lub psychotropowymi,
• ostrym zatrzymaniu moczu i przeroście prostaty z zaleganiem moczu,
• ostrym delirium, nieleczonej jaskrze z wąskim kątem i porażennej niedrożności jelit,
• bloku przedsionkowo-komorowym wyższego stopnia oraz nadkomorowych i komorowych zaburzeniach przewodzenia,
• równoczesnym przyjmowaniu inhibitorów MAO.

Ostrzeżenia z ChPL: kiedy opipramolu nie należy stosować lub trzeba robić EKG

Punkt 4.4 dodaje kolejne sytuacje, w których opipramolu nie należy stosować: przerost prostaty bez zalegania moczu, jawna choroba wątroby lub nerek, skłonność do drgawek (np. padaczka, uszkodzenie mózgu, alkoholizm), niewydolność naczyń mózgowych i wcześniejsze uszkodzenie serca. Przy bloku przedsionkowo-komorowym pierwszego stopnia lek wolno podawać tylko przy częstych badaniach EKG.

Przedawkowanie opipramolu jest groźne, a dzieci reagują na nie silniej niż dorośli, więc przechowuj tabletki poza ich zasięgiem.

Pramolan a alkohol, inne leki, ciąża i jazda autem

Ostre zatrucie alkoholem jest przeciwwskazaniem do opipramolu, a picie w trakcie leczenia może wywołać senność. Charakterystyka zaznacza też, że zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn może być zaburzona nawet przy prawidłowym przyjmowaniu leku, szczególnie w połączeniu z alkoholem. ChPL Pramolanu nie formułuje bezwzględnego zakazu picia, jaki znajdziesz np. przy benzodiazepinach, ale bezpieczniej jest zrezygnować z alkoholu na czas leczenia i omówić to z lekarzem. Nie prowadź i nie obsługuj maszyn, jeśli po leku czujesz senność, zawroty głowy albo masz spowolnione reakcje.

Charakterystyka nie wyklucza leczenia opipramolem razem z neuroleptykami, lekami nasennymi i uspokajającymi, także z benzodiazepinami, ale takie połączenie może nasilać hamujący wpływ na ośrodkowy układ nerwowy; o łączeniu leków decyduje lekarz. Inhibitory MAO trzeba odstawić co najmniej 14 dni przed rozpoczęciem leczenia opipramolem. Fluoksetyna i fluwoksamina mogą podnieść jego stężenie, podobnie haloperydol czy rysperydon, a barbiturany i leki przeciwdrgawkowe je obniżają. Stężenia mogą się zmieniać także przy propranololu i innych beta-adrenolitykach, lekach przeciwarytmicznych klasy Ic i lekach trójpierścieniowych, a z lekami z grupy SSRI sumuje się wpływ na układ serotoninergiczny.

Brakuje danych o stosowaniu opipramolu w ciąży, dlatego zwłaszcza w pierwszym trymestrze podaje się go tylko wtedy, gdy jest to bezwzględnie konieczne. W okresie karmienia piersią nie należy go stosować, bo przenika do mleka; jeśli leczenie jest niezbędne, karmienie trzeba przerwać.

Czy Pramolan to psychotrop i czy grozi uzależnieniem

Opipramol nie figuruje w wykazie substancji psychotropowych, więc z prawnego punktu widzenia nie jest psychotropem i apteka wydaje go na zwykłą receptę Rp. Pacjenci nazywają go tak potocznie, bo działa na psychikę.

Charakterystyka Pramolanu nie opisuje uzależnienia od opipramolu. Charakterystyka wiąże jednak nagłe odstawienie, podobnie jak długie przyjmowanie dużych dawek, z rzadkimi powikłaniami: splątaniem, delirium i porażenną niedrożnością jelit. Dlatego o zakończeniu leczenia i jego tempie decyduj razem z lekarzem, a nie samodzielnie.

Inne preparaty z opipramolem i ich odpłatność

Opipramol zawierają w Polsce także Sympramol i Apropol. W obrocie są tabletki powlekane i tabletki drażowane, wszystkie po 50 mg. O zamianie jednego preparatu na inny decyduje lekarz albo farmaceuta. Szczegóły o substancji i jej preparatach zebraliśmy na stronie opipramol - preparaty i działanie.

Ile zapłacisz, zależy od statusu konkretnego opakowania w aktualnym wykazie leków refundowanych ogłaszanym przez Ministra Zdrowia; farmaceuta sprawdzi to przy wydaniu. Kwot na tej stronie nie podajemy.

Recepta na Pramolan i przedłużenie przez formularz

Pramolan wydaje się na receptę Rp. Prawo farmaceutyczne pozwala zrealizować e-receptę w terminie nie dłuższym niż 365 dni, z krótszymi wyjątkami dla antybiotyków (7 dni) oraz dla środków odurzających i substancji psychotropowych (30 dni), do których opipramol nie należy.

Postawienie rozpoznania i pierwszy wybór leku to zadanie psychiatry na wizycie. My zajmujemy się wyłącznie kontynuacją terapii, która już trwa i jest opisana w dokumentacji. Wypełniasz formularz z wywiadem, lekarz porównuje go z dokumentacją, a o brakujące informacje pyta na czacie; nie prowadzimy rozmów przez wideo ani przez telefon. Wystawienie recepty bez badania, na kontynuację uzasadnioną stanem zdrowia z dokumentacji, dopuszcza art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty.

Formularz działa całą dobę, więc możesz go wysłać nocą lub w święta, gdy zauważysz, że tabletek zostało niewiele. Lekarz rozpatruje wnioski w godzinach pracy i może odmówić, np. przy pogorszeniu objawów albo niepełnej dokumentacji; przy odmowie opłata nie podlega zwrotowi, bo dotyczy oceny wniosku. Jeśli recepta już się skończyła, przeczytaj poradnik co zrobić, gdy zapomnisz przedłużyć receptę, a wniosek złożysz w zakładce e-recepta psychiatryczna.

Pramolanu nie kupisz legalnie bez recepty. Tabletki z nielegalnych źródeł mogą być podrobione i zawierać inną substancję albo inną ilość niż na opakowaniu.