Leki przeciwlękowe i leki na nerwicę: jakie są rodzaje i czym się różnią

Leki na lęk w jednej tabeli: kiedy działają i czy uzależniają

Zestawienie opiera się na Charakterystykach Produktów Leczniczych (ChPL). Czas do poprawy podajemy tylko tam, gdzie ChPL go określa. Wszystkie wymienione leki wydaje się wyłącznie na receptę.

Leczenie długoterminowe: leki przeciwdepresyjne i psychoterapia

Choć nazwa sugeruje depresję, leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI są zarejestrowane także w zaburzeniach lękowych. Escitalopram ma w ChPL wskazania: uogólnione zaburzenie lękowe, lęk paniczny z agorafobią lub bez niej, fobię społeczną i zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne. Sertralina obejmuje lęk napadowy, zespół lęku społecznego, PTSD i zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne. W leczeniu lęku stosuje się też leki z grupy SNRI, np. wenlafaksynę; wskazania konkretnego preparatu sprawdzisz na jego karcie.

Te leki nie działają od pierwszej tabletki. W fobii społecznej poprawa przy escitalopramie pojawia się zwykle po 2-4 tygodniach, a ChPL zaleca kontynuowanie leczenia przez 12 tygodni, by poprawa była trwała. W lęku panicznym pełną skuteczność osiąga się po około 3 miesiącach, a leczenie trwa kilka miesięcy. Plan obejmuje więc miesiące, nie dni.

Pierwsze tygodnie bywają najtrudniejsze. Charakterystyki leków przeciwdepresyjnych ostrzegają, że na początku leczenia i po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, najwyraźniej u osób przed 25. rokiem życia. Przy sertralinie ChPL opisuje też akatyzję, czyli przykry niepokój z niemożnością spokojnego stania lub siedzenia, najczęściej w pierwszych tygodniach terapii. Gdy zauważysz takie objawy, skontaktuj się z lekarzem od razu, a w bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń na 112.

Leków z grupy SSRI nie odstawia się nagle. Objawy odstawienia zwykle mijają w ciągu 2 tygodni, ale u części osób trwają 2-3 miesiące lub dłużej, dlatego dawkę zmniejsza się stopniowo, w tempie ustalonym przez lekarza.

Leczenie farmakologiczne idzie w parze z psychoterapią, która pomaga zrozumieć mechanizm lęku i radzić sobie z nim także po zakończeniu przyjmowania leków. Jak dostać się do terapeuty w ramach publicznego systemu, opisujemy w poradniku o psychoterapii na NFZ.

Inne leki w lęku uogólnionym: pregabalina, opipramol i buspiron

Pregabalina jest zarejestrowana w uogólnionym zaburzeniu lękowym u dorosłych. W badaniach zmniejszenie objawów w skali lęku Hamiltona widoczne było już w pierwszym tygodniu leczenia. Ma jednak wyraźne ostrzeżenie: może powodować uzależnienie, także w dawkach terapeutycznych, a osoby, które w przeszłości nadużywały substancji psychoaktywnych, są bardziej narażone. Po odstawieniu mogą pojawić się bezsenność, ból głowy, nudności, lęk i biegunka. Pregabalina nie jest substancją psychotropową w rozumieniu wykazu, choć pacjenci często tak ją nazywają.

Opipramol stosuje się w lęku uogólnionym i w zaburzeniach pod postacią somatyczną, gdy lęk wyraża się głównie dolegliwościami z ciała. Działa stopniowo, dlatego przyjmuje się go regularnie co najmniej 2 tygodnie, a średni czas leczenia według ChPL to 1-2 miesiące. Charakterystyka Pramolanu odnotowuje zgłoszone próby samobójcze, w tym zakończone zgonem, i zaleca obserwację pacjenta przez bliskich.

Buspiron, w Polsce dostępny jako Spamilan, w badaniach nie wykazywał zdolności do wywoływania uzależnienia ani nadużywania. Nie nadaje się jednak do brania okazjonalnie na codzienne napięcie: efekt pojawia się nie wcześniej niż po około 7-14 dniach, a pełna korzyść może wymagać 4 tygodni. W czasie leczenia nie należy pić alkoholu, trzeba też unikać dużych ilości soku grejpfrutowego. Buspironu nie stosuje się jako jedynego leku w depresji.

Leczenie doraźne: hydroksyzyna i krótko benzodiazepiny

Hydroksyzyna łagodzi objawy lęku u dorosłych i działa uspokajająco: po tabletce sedacja zaczyna się po 30-45 minutach. Lekarz może ją zaproponować przy przejściowym nasileniu objawów. Może wywołać zmęczenie, zawroty głowy i zaburzenia widzenia, dlatego ChPL przestrzega przed prowadzeniem pojazdów, a alkohol nasila jej działanie.

Hydroksyzyna ma poważne przeciwwskazania kardiologiczne. Nie stosuje się jej przy znanym wydłużeniu odstępu QT ani wtedy, gdy występują jego czynniki ryzyka: stwierdzona choroba układu krążenia, znaczące zaburzenia elektrolitowe, nagły zgon sercowy w rodzinie, znacząca bradykardia lub przyjmowanie leków wydłużających QT. Połączenie hydroksyzyny z citalopramem i escitalopramem jest przeciwwskazane, a zasada obejmuje każdy lek wydłużający QT, nie tylko te dwa. Hydroksyzyny nie stosuje się też w ciąży ani w okresie karmienia piersią.

Benzodiazepiny, takie jak alprazolam (np. Xanax), są zarezerwowane dla ciężkich stanów lękowych, które uniemożliwiają normalne funkcjonowanie. Uzależniają, a ryzyko rośnie z dawką i czasem leczenia, dlatego alprazolam stosuje się maksymalnie 2-4 tygodnie. W okresie leczenia nie wolno pić alkoholu. Różnice między poszczególnymi substancjami opisujemy w przeglądzie leków uspokajających na receptę.

Leki na stres i lęki bez recepty? Czego nie kupisz i co naprawdę pomaga

Żadnego z leków przeciwlękowych opisanych wyżej nie kupisz legalnie bez recepty. Strony oferujące alprazolam czy pregabalinę bez recepty sprzedają towar z nielegalnych źródeł, z ryzykiem podróbek o nieznanym składzie i dawce.

Preparaty ziołowe i suplementy sprzedawane jako środki na stres nie są lekami przeciwlękowymi i nie zastąpią leczenia, gdy lęk trwa tygodniami albo utrudnia pracę i sen. Przy przewlekłym lęku obok leków podstawą jest psychoterapia. Przy wielu lekach przeciwlękowych alkohol jest wykluczony: charakterystyki alprazolamu i buspironu mówią wprost, że w czasie leczenia nie wolno lub nie należy go pić.

Jeśli lęk przychodzi nagłymi falami z kołataniem serca i dusznością, sprawdź, jak rozpoznać atak paniki i co robić w jego trakcie.

Recepta na leki na nerwicę lękową jako kontynuacja leczenia

Rozpoznanie zaburzenia lękowego i dobór pierwszego leku to zadanie psychiatry na wizycie. Jeśli leczenie już trwa i masz dokumentację, możesz złożyć wniosek o receptę na kontynuację. Formularz działa całą dobę, więc wypełnisz go wtedy, gdy masz czas, a lekarz oceni go w godzinach pracy i w razie wątpliwości dopyta na czacie.

Escitalopram, sertralina, pregabalina, opipramol, buspiron i hydroksyzyna to leki Rp, które nie są substancjami psychotropowymi w rozumieniu wykazu. Przy benzodiazepinach z grupy IV-P obowiązuje dodatkowo § 7 rozporządzenia w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje: receptę bez badania można wystawić tylko wtedy, gdy od ostatniego zbadania minęło nie więcej niż 3 miesiące. E-receptę na substancję psychotropową trzeba zrealizować w ciągu 30 dni.

Lekarz może odmówić, jeśli brakuje dokumentacji, objawy się nasiliły albo leczenie wymaga zmiany. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi. Co przygotować przed złożeniem wniosku, podpowiadamy w poradniku o kontynuacji leczenia.