Xanax (alprazolam): co to za lek, jakie niesie ryzyko i kiedy można go kontynuować

Alprazolam w Xanaksie: jak działa ta benzodiazepina

Xanax zawiera alprazolam, triazolobenzodiazepinę o kodzie ATC N05BA12. Jak wszystkie benzodiazepiny działa przeciwlękowo, uspokajająco i nasennie, rozluźnia mięśnie i hamuje drgawki. Według punktu 5.1 ChPL efekt wynika ze wzmocnienia hamującego działania kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) w układzie nerwowym. Porównanie z innymi lekami tej klasy znajdziesz w przeglądzie benzodiazepin i ich zastosowań.

Xanax nie jest opioidem. To częste pytanie, bo oba rodzaje leków bywają nadużywane i oba hamują ośrodkowy układ nerwowy. Właśnie dlatego ich połączenie jest groźne: charakterystyka ostrzega, że benzodiazepina razem z opioidem może wywołać głęboką sedację, depresję oddechową, śpiączkę i zgon. Do opioidów należą silne leki przeciwbólowe, część leków przeciwkaszlowych i preparaty stosowane w leczeniu uzależnień.

Na co lekarz przepisuje Xanax i na jak długo

W charakterystyce produktu Xanax SR wskazaniem jest krótkotrwałe, objawowe leczenie stanów lękowych u dorosłych, i to tylko wtedy, gdy zaburzenie jest ciężkie, a objawy są nasilone, uniemożliwiają normalne funkcjonowanie albo są bardzo uciążliwe. Alprazolam łagodzi objawy, ale nie usuwa przyczyny lęku, więc po zakończeniu terapii dolegliwości mogą wrócić.

Ramy czasowe są w ChPL jasno postawione. Lek ma być podawany w jak najmniejszej dawce, która jeszcze działa, przez jak najkrótszy okres, a łączny czas terapii nie powinien przekraczać 2-4 tygodni. Dłużej tylko wtedy, gdy specjalista ponownie oceni stan pacjenta; długotrwałego leczenia charakterystyka nie zaleca, bo z czasem rośnie ryzyko uzależnienia. Potrzebę dalszego przyjmowania lekarz prowadzący powinien regularnie weryfikować.

Benzodiazepin nie należy przepisywać jako jedynego leku w depresji, bo może to wywołać próby samobójcze lub zwiększyć ich ryzyko; u osób z depresją opisywano też epizody hipomanii i manii. Nie są one również podstawowym leczeniem psychoz.

Kiedy Xanax jest wykluczony? Gdy ktoś choruje na miastenię, ma ciężką niewydolność wątroby albo układu oddechowego, cierpi na bezdech podczas snu lub jest nadwrażliwy na alprazolam czy inne benzodiazepiny. Osobom niepełnoletnim leku się nie podaje.

Xanax i Xanax SR: moce, postaci i różnice we wchłanianiu

W obrocie są dwie odmiany leku. Zwykłe tabletki Xanax występują w mocach 250 mcg, 500 mcg, 1 mg i 2 mg, a tabletki o przedłużonym uwalnianiu Xanax SR w mocach 0,5 mg, 1 mg i 2 mg.

Obie postacie zawierają tę samą substancję i mają taką samą biodostępność, ale z tabletki SR alprazolam wchłania się wolniej. Szczytowe stężenie we krwi jest po niej mniej więcej o połowę niższe niż po tej samej dawce zwykłego Xanaksu, pojawia się po 5-11 godzinach i przez ten czas utrzymuje się na względnie stałym poziomie. Tabletkę SR połykasz w całości - nie rozgryzaj jej, nie rozkruszaj i nie przełamuj.

Dawkę i porę przyjmowania ustala lekarz indywidualnie, zależnie od nasilenia objawów i reakcji na lek. U osób starszych i osłabionych zaczyna się od mniejszych dawek, żeby uniknąć zaburzeń koordynacji i nadmiernego uspokojenia. Nie zmieniaj dawki na własną rękę, także wtedy, gdy masz wrażenie, że lek działa słabiej niż na początku.

Działania niepożądane alprazolamu i ich częstość

Charakterystyka zaznacza, że najbardziej uciążliwe działania niepożądane wynikają z nadmiernego działania leku, pojawiają się zwykle na początku terapii i słabną z czasem albo po zmniejszeniu dawki. Tabela w punkcie 4.8 ChPL Xanax SR podaje ich częstość:

• bardzo często, czyli u co najmniej 1 na 10 osób: uspokojenie i senność, ataksja (chwiejność ruchów), zaburzenia pamięci i mowy, zawroty i bóle głowy, zaparcia, suchość w ustach, zmęczenie, drażliwość, a także depresja;
• często, czyli u 1 do 10 na 100 osób: splątanie i dezorientacja, lęk, bezsenność, nerwowość, spadek lub wzrost libido, zaburzenia równowagi i koordynacji, kłopoty z koncentracją, nadmierna potrzeba snu, drżenie, nieostre widzenie, nudności, mniejszy apetyt, spadek lub przyrost masy ciała, zapalenie skóry, zaburzenia czynności seksualnych;
• niezbyt często, czyli u 1 do 10 na 1000 osób: niepamięć, osłabienie siły mięśni, mania, omamy, gniew, pobudzenie, uzależnienie, zespół odstawienia, nietrzymanie moczu, nieregularne miesiączki.

Reakcje paradoksalne i niepamięć po alprazolamie

ChPL opisuje też reakcje paradoksalne: zamiast uspokojenia mogą pojawić się niepokój ruchowy, pobudzenie, agresja, gniew, koszmary senne, urojenia, omamy czy zachowania nieadekwatne do sytuacji. Są bardziej prawdopodobne u osób starszych. Gdy się pojawią, leczenie trzeba przerwać, dlatego niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem.

Alprazolam może wywołać niepamięć następczą, czyli lukę w pamięci obejmującą czas po przyjęciu tabletki; objawy pojawiają się najczęściej kilka godzin po zażyciu. U osób starszych senność i osłabienie mięśni zwiększają ryzyko upadków, często z poważnymi skutkami.

Czy Xanax uzależnia i czy to narkotyk

Tak, alprazolam może uzależniać. ChPL mówi o możliwości uzależnienia oraz zależności psychicznej i fizycznej, której ryzyko rośnie z dawką i długością leczenia oraz przy łączeniu kilku benzodiazepin. Może się ona rozwinąć także przy dawkach leczniczych i u osób bez czynników ryzyka, a szczególnie narażone są osoby, które wcześniej nadużywały alkoholu, leków lub narkotyków. Tolerancja, czyli słabnięcie działania, zdarza się rzadko, choć jest możliwa; ChPL wykazuje ją dla działania uspokajającego, a nie przeciwlękowego.

Gwałtowne przerwanie regularnego przyjmowania potrafi dać bóle głowy i mięśni, bardzo silny lęk, napięcie, rozdrażnienie i poczucie zagubienia. W cięższych sytuacjach dochodzi poczucie nierealności otoczenia, przeczulenie na bodźce, omamy, a nawet napady padaczkowe. Nagłe odstawienie zwiększa też ryzyko tak zwanego efektu z odbicia, czyli nasilonego powrotu objawów, z powodu których lek był przepisany. Z tego powodu z leku schodzi się powoli, według planu ustalonego z lekarzem.

W sensie prawnym alprazolam jest substancją psychotropową grupy IV-P z wykazu ogłaszanego rozporządzeniem Ministra Zdrowia, a nie środkiem odurzającym. Potoczne określenie narkotyk bierze się z realnego ryzyka: ChPL wymienia nadużywanie jako znane zagrożenie i opisuje zgony po przedawkowaniu, gdy alprazolam łączono z opioidami, innymi benzodiazepinami lub alkoholem. Nie przekazuj leku nikomu innemu i przechowuj go tak, by inne osoby nie miały do niego dostępu.

Xanax a alkohol, inne leki, ciąża i jazda autem

Z alkoholem nie ma tu żadnego marginesu: charakterystyka zakazuje go przez cały okres leczenia. Alkohol, opioidy i inne leki hamujące ośrodkowy układ nerwowy sumują się z alprazolamem, łącznie z hamowaniem oddechu. Ostrożności wymaga też łączenie z lekami przeciwpsychotycznymi, nasennymi, przeciwdepresyjnymi, przeciwpadaczkowymi i przeciwhistaminowymi o działaniu uspokajającym.

Stężenie alprazolamu podnoszą leki hamujące enzym CYP3A4. ChPL nie zaleca łączenia go z azolowymi lekami przeciwgrzybiczymi, np. ketokonazolem czy itrakonazolem, a fluwoksamina i nefazodon około dwukrotnie zwiększają ekspozycję na alprazolam. Szczególnej ostrożności wymagają też m.in. fluoksetyna, sertralina, cymetydyna, diltiazem, doustna antykoncepcja i antybiotyki makrolidowe, a przy digoksynie potrzebna jest kontrola, zwłaszcza u osób po 65. roku życia.

Za kierownicą Xanax to poważny problem: charakterystyka określa jego wpływ jako znaczny, bo sedacja, luki w pamięci, słabsza koncentracja i osłabienie mięśni utrudniają bezpieczną jazdę, a niewyspanie dodatkowo obniża czujność. Według ChPL pacjent powinien usłyszeć, że w czasie terapii nie wolno mu siadać za kierownicą ani obsługiwać maszyn.

Alprazolamu nie zaleca się w ciąży ani w okresie jej planowania. Przyjmowany w ostatnich tygodniach ciąży może u noworodka osłabić napięcie mięśni i utrudnić ssanie, a po porodzie wywołać objawy odstawienia. Karmiąc piersią, nie należy go przyjmować.

Inne leki z alprazolamem i odpłatność

Alprazolam zawierają też m.in. Afobam, Alprox, Alpragen, Alpraxil, Neurol, Zomiren oraz produkty Alprazolam Aurovitas i Alprazolam Grindeks. Różnią się mocami i postacią: część to zwykłe tabletki, część tabletki o przedłużonym lub zmodyfikowanym uwalnianiu, więc zamiana nie zawsze jest jeden do jednego. Decyduje lekarz albo farmaceuta. Opis samej substancji, niezależnie od producenta, znajdziesz na stronie o alprazolamie.

Odpłatność zależy od aktualnego wykazu leków refundowanych publikowanego przez Ministra Zdrowia, a kwotę za konkretne opakowanie poda farmaceuta. Cen tu nie podajemy, bo zmieniają się z kolejnymi wykazami.

Recepta na Xanax: co zmienia grupa IV-P

Xanax wydaje się na receptę Rp, ale alprazolam jako substancja psychotropowa grupy IV-P podlega dodatkowym regułom. Na wykupienie leku masz 30 dni, także przy e-recepcie: roczny pułap z Prawa farmaceutycznego nie obejmuje substancji psychotropowych. Z kolei ograniczenie ilości leku do zapasu na 90 dni dotyczy tylko grup I-N i II-P, więc alprazolamu nie obejmuje.

Receptę na kontynuację bez badania dopuszcza art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Przy grupie IV-P dochodzi § 7 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje. Lekarz musi najpierw ustalić, w systemie P1 lub z Twoich odpowiedzi, czy lek z poprzednich recept jeszcze Ci nie wystarcza. Poza tym ostatnie badanie nie może być starsze niż 3 miesiące. Z tych wymogów zwolnieni są tylko lekarze udzielający świadczeń w ramach umowy z NFZ o podstawowej opiece zdrowotnej, a prywatna usługa online do nich nie należy.

Rozpoznanie i decyzję o rozpoczęciu leczenia alprazolamem podejmuje lekarz na wizycie, najczęściej psychiatra. U nas złożysz wniosek o kontynuację terapii już prowadzonej i udokumentowanej: formularz z wywiadem przyjmujemy o każdej porze, lekarz ocenia go w godzinach pracy, a pytania dodatkowe zadaje na czacie. Nie prowadzimy rozmów przez wideo ani przez telefon. Ze względu na limit 2-4 tygodni z ChPL, regułę 3 miesięcy i ryzyko uzależnienia lekarz może odmówić albo odesłać Cię do psychiatry; przy odmowie opłata nie podlega zwrotowi, bo dotyczy oceny wniosku. Wniosek znajdziesz w zakładce e-recepta psychiatryczna.

Xanaksu nie kupisz legalnie bez recepty. Tabletki z internetowych bazarów i od przypadkowych sprzedawców bywają podrobione i mogą zawierać inną substancję albo inną ilość niż deklarowana.