Atarax, czyli hydroksyzyna: na co działa, czego unikać i jak przedłużyć leczenie

Atarax a hydroksyzyna: jedna substancja, różne nazwy

Atarax to nazwa handlowa, pod którą firma UCB Pharma wprowadziła do obrotu chlorowodorek hydroksyzyny. Jeśli zastanawiasz się, czy Atarax to to samo co hydroksyzyna, odpowiedź brzmi: tak, substancja czynna jest ta sama. Różnić się mogą producent, substancje pomocnicze, dostępne moce i postaci. Ogólny opis substancji znajdziesz na stronie o hydroksyzynie i jej zastosowaniach.

W klasyfikacji ATC lek ma kod N05BB01 i należy do leków psycholeptycznych z podgrupy anksjolityków, czyli leków przeciwlękowych. ChPL podkreśla, że hydroksyzyna jest pochodną difenylometanu i chemicznie nie jest spokrewniona z benzodiazepinami, fenotiazynami ani meprobamatem. Nie hamuje czynności kory mózgu, a jej działanie wiąże się prawdopodobnie z hamowaniem aktywności niektórych obszarów podkorowych ośrodkowego układu nerwowego.

Oprócz efektu przeciwlękowego i uspokajającego hydroksyzyna działa przeciwhistaminowo, dlatego zmniejsza świąd. Jej główny metabolit to cetyryzyna, która blokuje obwodowe receptory H1. Dlatego nadwrażliwość na cetyryzynę jest przeciwwskazaniem do stosowania Ataraxu.

W jakich sytuacjach lekarz przepisuje Atarax

Pytanie „Atarax na co?" ma w ChPL krótką odpowiedź. Lek jest wskazany w trzech sytuacjach i warto je rozróżniać, bo każda wygląda inaczej w praktyce.

• Objawowe leczenie lęku u dorosłych - hydroksyzyna łagodzi napięcie i niepokój, ale nie leczy przyczyny zaburzenia lękowego. Plan leczenia, w tym psychoterapię albo lek działający długofalowo, ustala psychiatra.
• Objawowe leczenie świądu - ChPL opisuje skuteczność w zmniejszaniu świądu w różnych postaciach pokrzywki, wyprysku i zapalenia skóry.
• Premedykacja przed zabiegami chirurgicznymi - lek podaje się przed operacją, żeby zmniejszyć napięcie pacjenta.

Tabletki 10 mg, 25 mg i syrop: co jest w aptece

Atarax jest w obrocie w trzech wariantach: tabletki powlekane 10 mg, tabletki powlekane 25 mg oraz syrop 2 mg/ml. Tabletki pakowane są w blistry po 25 sztuk. Zawierają laktozę, więc osoby z dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy typu Lapp albo złym wchłanianiem glukozy-galaktozy nie powinny przyjmować leku w tej postaci.

Dawkowanie ustala lekarz i zależy od wskazania, wieku, masy ciała oraz pracy wątroby i nerek. ChPL zaznacza ogólną zasadę: najmniejsza skuteczna dawka i możliwie najkrótszy czas leczenia. U osób z niewydolnością wątroby albo z umiarkowaną lub ciężką niewydolnością nerek dawki się zmniejsza. Stosowania hydroksyzyny u osób w podeszłym wieku ChPL nie zaleca, bo wolniej ją eliminują i są bardziej narażone na działania niepożądane.

Często pada pytanie, czy Atarax brać rano czy wieczorem. Porę przyjmowania ustala lekarz, który zna twoje wskazanie. Warto mu powiedzieć, czy prowadzisz samochód i jak wygląda twój dzień, bo senność po hydroksyzynie bywa wyraźna.

Przeciwwskazania: kiedy Atarax nie wchodzi w grę

ChPL wymienia przeciwwskazania wprost i nie są to zalecenia ostrożności, tylko sytuacje, w których leku nie wolno stosować. Atarax jest przeciwwskazany u osób:

• z nadwrażliwością na hydroksyzynę, cetyryzynę, inne pochodne piperazyny, aminofilinę, etylenodiaminę albo substancję pomocniczą leku;
• z porfirią;
• ze znanym nabytym lub wrodzonym wydłużeniem odstępu QT w EKG;
• ze znanymi czynnikami ryzyka wydłużenia QT: stwierdzoną chorobą układu krążenia, znaczącymi zaburzeniami elektrolitowymi (hipokaliemia, hipomagnezemia), nagłą śmiercią sercową w rodzinie, znaczącą bradykardią albo przyjmujących leki wydłużające QT lub wywołujące zaburzenia rytmu typu torsade de pointes;
• w ciąży i w okresie karmienia piersią; kobiety w wieku rozrodczym muszą w trakcie leczenia stosować skuteczną antykoncepcję.

Działania niepożądane Ataraxu w liczbach z ChPL

W badaniach kontrolowanych placebo (735 osób na hydroksyzynie, 630 na placebo) senność wystąpiła u 13,74% przyjmujących lek wobec 2,70% w grupie placebo, co odpowiada kategorii „bardzo często". Ból głowy zgłosiło 1,63% osób (placebo 1,90%), suchość w jamie ustnej 1,22% (placebo 0,63%), a zmęczenie 1,36% (placebo 0,63%).

Dane zebrane po wprowadzeniu leku do obrotu uzupełniają ten obraz. Często występują sedacja i zmęczenie. Niezbyt często pojawiają się pobudzenie, splątanie, zawroty głowy, bezsenność, drżenie, nudności, złe samopoczucie i gorączka. Rzadko zgłaszano m.in. reakcje nadwrażliwości, dezorientację, omamy, drgawki, niewyraźne widzenie, tachykardię, niedociśnienie, zaparcia, wymioty, zatrzymanie moczu i zmiany skórne.

Najpoważniejsze ryzyko dotyczy serca: z częstością nieznaną opisano wydłużenie odstępu QT, komorowe zaburzenia rytmu typu torsade de pointes i omdlenia. Jeśli w trakcie leczenia czujesz kołatanie serca, nierówne bicie albo tracisz przytomność, przerwij przyjmowanie leku i natychmiast zgłoś się do lekarza, a w zagrożeniu życia dzwoń pod 112. Małe dzieci są bardziej narażone na działania niepożądane ze strony układu nerwowego, a u osób starszych ChPL wskazuje ogólnie większe ryzyko działań niepożądanych, np. przeciwcholinergicznych.

Ostrożności wymagają też osoby ze skłonnością do drgawek, a ze względu na możliwe działanie przeciwcholinergiczne także osoby z jaskrą, utrudnionym odpływem moczu, osłabioną perystaltyką jelit, nużliwością mięśni albo otępieniem.

Atarax, alkohol i prowadzenie samochodu

Alkohol nasila działanie hydroksyzyny i ChPL każe unikać jego picia w czasie leczenia. Ta sama zasada dotyczy innych leków uspokajających i nasennych: połączone z Ataraxem mogą wzmacniać senność i spowalniać reakcje.

Hydroksyzyna może powodować zmęczenie, zawroty głowy, sedację i zaburzenia widzenia. Według ChPL wywiera umiarkowany do znacznego wpływ na zdolność reakcji i koncentracji, szczególnie przy większych dawkach i w połączeniu z alkoholem. Producent przestrzega przed prowadzeniem pojazdów i obsługiwaniem maszyn w trakcie leczenia.

Z innymi lekami trzeba uważać bardziej, niż się zwykle wydaje. Połączenie z lekami wydłużającymi QT jest przeciwwskazane, a ChPL wymienia przykładowo leki przeciwarytmiczne, haloperydol, niektóre antybiotyki, metadon oraz leki przeciwdepresyjne cytalopram i escytalopram (więcej o tym ostatnim na stronie o escitalopramie). Charakterystyka nie tworzy rankingu bezpiecznych preparatów, tylko stawia regułę: kto przyjmuje lek wydłużający QT, nie powinien dostać hydroksyzyny. Należy też unikać łączenia z inhibitorami MAO. Przed testami alergicznymi leczenie przerywa się co najmniej 5 dni wcześniej, żeby nie zafałszować wyniku.

Czy Atarax to psychotrop i czy można się od niego uzależnić

W sensie prawnym nie. Hydroksyzyna nie znajduje się w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych. Atarax ma kategorię Rp, a ponieważ hydroksyzyny nie ma w wykazie, nie dotyczą go szczególne zasady dla recept na substancje psychotropowe, takie jak 30-dniowy termin realizacji obowiązujący także e-receptę.

Potocznie nazywa się go psychotropem, bo wpływa na samopoczucie psychiczne i należy do leków psycholeptycznych. To skrót myślowy, nie kategoria urzędowa.

Co do uzależnienia: ChPL odnotowuje, że po 4 tygodniach leczenia pacjentów z zaburzeniami lękowymi nie wystąpiły objawy odstawienne. To dane z badań, a nie zgoda na dowolne wydłużanie terapii. ChPL zaleca możliwie najkrótszy czas leczenia, więc o tym, jak długo przyjmować Atarax, decyduje lekarz.

Zamienniki Ataraxu i koszt opakowania

Hydroksyzynę sprzedaje w Polsce kilku producentów. Oprócz Ataraxu w obrocie są m.in. produkty Hydroxyzinum różnych wytwórców, Comfortin i Hydroxyzine Orion. Mają tę samą substancję czynną, ale nie zawsze te same moce, postaci i zarejestrowane wskazania. Wybór odpowiednika należy do lekarza, a w aptece możesz zapytać farmaceutę o produkt z tą samą substancją i w tej samej dawce.

Cena Ataraxu zależy od mocy, wielkości opakowania i tego, czy przysługuje ci refundacja. Aktualną odpłatność sprawdzisz w obwieszczeniu Ministra Zdrowia z wykazem leków refundowanych albo bezpośrednio w aptece. Na naszej stronie nie podajemy cen leków, bo zmieniają się z każdym wykazem.

Recepta na Atarax: wniosek online o kontynuację

Ataraxu nie kupisz bez recepty, a oferty sprzedaży bez niej pochodzą z nielegalnych źródeł i niosą ryzyko podróbek o nieznanym składzie. W aptece realizujesz zwykłą receptę, obecnie zazwyczaj elektroniczną, której kod dostajesz SMS-em albo widzisz w IKP. Ustawowy pułap ważności e-recepty to 365 dni, ale prawo przewiduje krótsze terminy dla antybiotyków i dla leków psychotropowych, więc o ważności konkretnej recepty najlepiej zapytać w aptece.

Jeśli przyjmujesz już Atarax z zalecenia lekarza i masz dokumentację leczenia, możesz złożyć wniosek przez e-receptę online. Formularz z wywiadem przyjmuje wnioski całą dobę, a lekarz ocenia je w godzinach pracy. Nadzór medyczny sprawuje lek. Damian Wojno (PWZ 3211301), a gdy czegoś brakuje, lekarz zadaje pytania na czacie. Podstawą jest art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, który pozwala wystawić receptę niezbędną do kontynuacji leczenia bez badania, jeśli uzasadnia to stan zdrowia opisany w dokumentacji.

Wniosek online nie zastępuje wizyty, gdy lęk pojawił się po raz pierwszy, nasila się albo leczenie trzeba zmienić. Wtedy właściwym miejscem jest gabinet psychiatry. Lekarz może też odmówić, na przykład przy chorobie serca, ciąży albo przyjmowaniu leku wydłużającego QT. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi. Co przygotować przed złożeniem wniosku, opisujemy w poradniku o dokumentach do kontynuacji leczenia.