Czy nerwica serca wyjdzie na EKG? Objawy, badania i leczenie lęku
Nerwica serca nie wyjdzie na EKG jako osobne rozpoznanie, bo to potoczna nazwa dolegliwości sercowych wywołanych lękiem, przy prawidłowych wynikach badań serca. EKG może pokazać najwyżej przyspieszony rytm w chwili niepokoju, a jego główne zadanie to wykluczenie choroby serca. O nerwicy serca można mówić dopiero wtedy, gdy kardiologiczne przyczyny objawów zostały sprawdzone i odrzucone.
Spis treści
- Co kryje się pod nazwą „nerwica serca”
- Jak może się objawiać lęk odczuwany w sercu
- Skąd wiadomo, że serce jest zdrowe
- Rozpoznanie dopiero po wykluczeniu przyczyn kardiologicznych
- Sygnały, przy których dzwonisz po pomoc, zamiast się uspokajać
- Jak uspokoić serce, gdy przyczyną jest lęk
- Leki na lęk z objawami sercowymi według charakterystyk
- Gdy leczenie już trwa: wniosek o kontynuację w recepte24
- Źródła
Co kryje się pod nazwą „nerwica serca”
„Nerwica serca” to określenie potoczne, a nie osobne rozpoznanie choroby serca. Tak potocznie mówi się o sytuacji, w której serce „daje znać o sobie”: kołacze, kłuje, przyspiesza albo wydaje się bić nierówno, a badania nie pokazują jego choroby. Źródłem dolegliwości jest wtedy lęk, a lekarz opisuje je zwykle jako objaw zaburzenia lękowego, na przykład lęku panicznego albo uogólnionego.
Mechanizm jest dobrze poznany. W poczuciu zagrożenia organizm uruchamia reakcję stresową: rośnie wydzielanie adrenaliny, serce bije szybciej i mocniej, oddech staje się płytki i szybki. Gdy realnego niebezpieczeństwa nie ma, a reakcja włącza się raz po raz, ciało wysyła sygnały, które łatwo wziąć za objawy zawału. Strach przed chorobą serca nakręca kolejną falę lęku i koło się zamyka.
Więcej o tym, jak lęk działa na ciało, przeczytasz w artykule o nerwicy lękowej i w tekście o tym, jak przebiega napad paniki.
Jak może się objawiać lęk odczuwany w sercu
Dolegliwości są realne i nie są wymysłem. Pacjenci najczęściej opisują:
- kołatanie serca, uczucie „walenia” w klatce piersiowej albo pojedyncze „przeskoki”;
- kłucie lub ucisk w okolicy serca, często punktowe, które da się wskazać palcem;
- przyspieszone tętno w spoczynku, zwłaszcza wieczorem albo przed zaśnięciem;
- duszność, wrażenie, że nie da się nabrać pełnego oddechu, potrzebę częstego wzdychania;
- zawroty głowy, mrowienie dłoni lub okolic ust, uderzenia gorąca, pocenie się;
- silny niepokój, a przy napadzie paniki także lęk przed śmiercią albo utratą kontroli.
Skąd wiadomo, że serce jest zdrowe
Objawy często pojawiają się w okresach przeciążenia, po nieprzespanej nocy, po kawie lub alkoholu, a czasem bez wyraźnego powodu. Wiele osób zauważa, że nasilają się, gdy zaczyna się na nich skupiać, mierzyć tętno albo czytać o chorobach serca. Takie same dolegliwości mogą jednak dawać zaburzenia rytmu, choroba wieńcowa, nadczynność tarczycy czy niedokrwistość. Dlatego żaden opis objawów, także ten, nie zastąpi badań.
EKG rejestruje elektryczną pracę serca w chwili badania. Jeśli w gabinecie się denerwujesz, zapis może pokazać przyspieszony, ale prawidłowy rytm. Nie ma w nim natomiast żadnego wzorca, który „potwierdzałby nerwicę”. Badanie służy czemu innemu: pozwala wykryć albo wykluczyć zaburzenia rytmu, cechy niedokrwienia, przebyty zawał, przerost mięśnia sercowego czy wydłużenie odstępu QT.
Prawidłowe EKG to dobra wiadomość, ale spoczynkowy zapis trwa krótko i może nie uchwycić dolegliwości, które pojawiają się epizodycznie. Zależnie od objawów lekarz może zlecić dalsze badania:
- Holter EKG - przenośny rejestrator zapisuje pracę serca przez dłuższy czas, zwykle przez dobę lub dłużej, w trakcie zwykłych zajęć. Pokazuje, czy kołatanie, które czujesz, odpowiada jakiemuś zaburzeniu rytmu.
- Echo serca, czyli USG - ocenia budowę serca, pracę zastawek i siłę skurczu, więc wyklucza wady i chorobę mięśnia sercowego.
- Próba wysiłkowa - gdy ból w klatce piersiowej pojawia się przy wysiłku i trzeba wykluczyć chorobę wieńcową.
- Badania krwi - najczęściej morfologia (niedokrwistość), hormony tarczycy (nadczynność przyspiesza serce) i elektrolity, przede wszystkim potas i magnez. Przy ostrym bólu w klatce piersiowej szpital oznacza też markery uszkodzenia mięśnia sercowego.
- Pomiary ciśnienia - w gabinecie albo jako domowa seria pomiarów.
Rozpoznanie dopiero po wykluczeniu przyczyn kardiologicznych
Zaburzenie lękowe z objawami sercowymi rozpoznaje się wtedy, gdy wyniki są prawidłowe albo nie tłumaczą dolegliwości. To nie jest rozpoznanie „na pocieszenie”, tylko ważny etap: wiedza, że serce zostało sprawdzone, sama w sobie zmniejsza lęk u wielu osób. Jeśli potrzebujesz zlecenia na podstawowe badania, przeczytaj, jak działa e-skierowanie na badania.
Wyniki zachowaj. Przydadzą się psychiatrze, który będzie dobierał leczenie, bo część leków na lęk ma przeciwwskazania kardiologiczne. O tym, jak leki psychiatryczne wpływają na układ krążenia, piszemy też w artykule leki psychiatryczne a ciśnienie.
Sygnały, przy których dzwonisz po pomoc, zamiast się uspokajać
Nawet jeśli masz za sobą badania i rozpoznany lęk, nowe albo inne niż zwykle objawy trzeba traktować poważnie. Dzwoń pod 112 albo jedź na szpitalny oddział ratunkowy, gdy:
- ból, ucisk lub pieczenie w klatce piersiowej trwa dłużej niż kilka minut albo nie ustępuje w spoczynku;
- ból promieniuje do ramienia, żuchwy, pleców albo nadbrzusza;
- dolegliwości pojawiają się przy wysiłku albo nasilają się z każdym kolejnym epizodem;
- zemdlałeś, masz zaburzenia świadomości albo serce bije bardzo szybko i nierówno;
- duszność narasta w spoczynku lub w pozycji leżącej, pojawiły się obrzęki nóg;
- towarzyszą temu zimne poty, nudności i wyraźne osłabienie.
Jak uspokoić serce, gdy przyczyną jest lęk
Gdy serce jest zbadane, a lekarz potwierdził, że to lęk, leczy się zaburzenie lękowe, a nie serce. Podstawą jest psychoterapia, zwykle poznawczo-behawioralna. Uczy rozpoznawać myśli, które nakręcają spiralę („to zawał”, „zaraz zemdleję”), i stopniowo przestać unikać sytuacji, w których objawy się pojawiają. Jak dostać się na terapię w ramach NFZ, opisujemy w tekście o psychoterapii na NFZ.
W chwili nasilenia pomaga spokojny, wolniejszy oddech z wydłużonym wydechem, przeniesienie uwagi z tętna na otoczenie i przypomnienie sobie, że ten stan już się zdarzał i minął. Na dłuższą metę liczą się sen, regularny ruch i ograniczenie kofeiny, alkoholu oraz napojów energetycznych, które same przyspieszają pracę serca. Pomaga też rezygnacja z ciągłego mierzenia tętna.
Leki na lęk z objawami sercowymi według charakterystyk
Leki dobiera psychiatra albo lekarz prowadzący po rozpoznaniu, a nie objawowo „na serce”. W zaburzeniach lękowych często stosuje się leki z grupy SSRI. Przykładem jest escitalopram, który według Charakterystyki Produktu Leczniczego ma wskazania m.in. w zaburzeniu lęku panicznego z agorafobią lub bez niej oraz w uogólnionym zaburzeniu lękowym. ChPL opisuje, że u części osób z lękiem panicznym na początku leczenia lęk może się przejściowo nasilić; ta reakcja zwykle ustępuje w ciągu dwóch tygodni. Maksymalną skuteczność w lęku panicznym osiąga się po około 3 miesiącach.
Dla osoby z dolegliwościami sercowymi ważne jest, że escitalopram powoduje zależne od dawki wydłużenie odstępu QT. Jest przeciwwskazany u osób z rozpoznanym wydłużeniem QT lub wrodzonym zespołem wydłużonego QT oraz w połączeniu z innymi lekami wydłużającymi QT. Nagłe odstawienie może wywołać objawy odstawienia, wśród których ChPL wymienia także kołatanie serca, dlatego o zakończeniu leczenia decyduje lekarz.
Hydroksyzyna jest wskazana w objawowym leczeniu lęku u dorosłych, a jej ChPL zaleca, by czas leczenia był możliwie jak najkrótszy. Ma twarde przeciwwskazania kardiologiczne: nie wolno jej stosować przy znanym wydłużeniu odstępu QT ani przy samych czynnikach ryzyka takiego wydłużenia, w tym stwierdzonej chorobie układu krążenia, znaczących zaburzeniach elektrolitowych, znaczącej bradykardii, nagłej śmierci sercowej w rodzinie czy przyjmowaniu leków wydłużających QT. Jest przeciwwskazana także w ciąży i podczas karmienia piersią. Może powodować senność i zawroty głowy, dlatego ChPL przestrzega przed prowadzeniem pojazdów.
Charakterystyka hydroksyzyny przeciwwskazuje ją u każdego, kto przyjmuje lek wydłużający odstęp QT, i wśród takich leków wymienia wprost citalopram i escitalopram. Prawidłowe EKG nie znosi tego przeciwwskazania, dlatego lekarz musi znać wszystkie leki, które przyjmujesz. Jeśli przyjmujesz lek przeciwdepresyjny, pamiętaj, że w pierwszych tygodniach leczenia i po każdej zmianie dawki lęk i myśli samobójcze mogą się przejściowo nasilić, najwyraźniej u osób przed 25. rokiem życia. Wtedy skontaktuj się z lekarzem od razu, a w zagrożeniu dzwoń pod 112.
Gdy leczenie już trwa: wniosek o kontynuację w recepte24
Jeśli zaburzenie lękowe masz już rozpoznane, leczenie prowadzi psychiatra, a lek się sprawdza, możesz złożyć wniosek o e-receptę psychiatryczną na kontynuację. Formularz przyjmuje wnioski o każdej porze, także w nocy, a lekarz ocenia je w godzinach pracy. Do wniosku dołączasz dokumentację dotychczasowego leczenia, a pytania dodatkowe lekarz zadaje na czacie. Decyzja należy do lekarza, który może odmówić.
Nie stawiamy rozpoznania i nie zaczynamy nowego leczenia. Przy pierwszych objawach sercowych potrzebne są badania i wizyta u lekarza, a pierwszy lek dobiera psychiatra na wizycie, w NFZ dostępny bez skierowania.
Źródła
Najczęstsze pytania
Czy objawy sercowe na tle lęku są niebezpieczne?
Same w sobie nie uszkadzają serca: przyspieszony rytm przy lęku to reakcja zdrowego organizmu. Groźne jest co innego: uznanie za „nerwy” objawów, których nikt nie zbadał, oraz życie w ciągłym lęku, które odbiera sen, siły i kontakty z ludźmi. Dlatego najpierw badania wykluczające chorobę serca, potem leczenie zaburzenia lękowego. Nowe, silniejsze albo inne objawy zawsze wymagają ponownej oceny lekarza.
Po czym poznać, że to zawał, a nie napad lęku?
Na własną rękę nie da się tego rozstrzygnąć z pewnością i nie warto próbować. Za zawałem przemawiają ucisk lub ból w klatce piersiowej trwający kilka minut i dłużej, promieniujący do ramienia, żuchwy lub pleców, z dusznością, zimnym potem i osłabieniem, zwłaszcza przy wysiłku i u osób z czynnikami ryzyka. Napad paniki zwykle szybko narasta i mija samoistnie, ale objawy się nakładają. W razie wątpliwości dzwoń pod 112.
Skąd wzięła się nazwa „nerwica serca” i co oznacza?
To określenie potoczne, a nie medyczne rozpoznanie. Opisuje kołatanie, kłucie, przyspieszone tętno albo duszność wywołane lękiem u osoby, której serce w badaniach jest zdrowe. W dokumentacji lekarz zapisze raczej zaburzenie lękowe, na przykład lęk paniczny albo uogólniony, bo to ono jest przyczyną dolegliwości i to je się leczy, psychoterapią, a w razie potrzeby także lekami.
Jakie leki stosuje się, gdy lęk daje objawy z serca?
Leczy się zaburzenie lękowe, nie samo serce. Psychiatra często sięga po leki z grupy SSRI, takie jak escitalopram, a bywa też stosowana hydroksyzyna, która ma jednak przeciwwskazania kardiologiczne, w tym stwierdzoną chorobę układu krążenia i wydłużenie odstępu QT. Połączenie hydroksyzyny z lekami wydłużającymi QT, w tym z escitalopramem, jest przeciwwskazane. Wybór leku ustala lekarz po badaniach, a obok leków podstawą pozostaje psychoterapia.
Czy receptę na lek przeciwlękowy przedłużę przez formularz?
Możesz złożyć taki wniosek, jeśli leczenie jest już prowadzone i udokumentowane. Wniosek złożysz w formularzu o dowolnej porze, a lekarz oceni go w godzinach pracy i w razie potrzeby dopyta na czacie. Może odmówić, gdy dokumentacja nie wystarcza albo objawy się zmieniły i potrzebna jest wizyta. Rozpoczęcie leczenia i zmiana leku należą do psychiatry.
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O leczeniu decyduje lekarz po ocenie Twojej sytuacji.