24 recepte24

recepte24 · Blog

Czy OCD jest uleczalne? Co daje terapia ERP, a co leki na natręctwa

Czy OCD jest uleczalne? Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne dobrze odpowiada na leczenie: terapię poznawczo-behawioralną z ekspozycją i powstrzymywaniem reakcji (ERP) oraz leki z grupy SSRI. U wielu osób natręctwa wyraźnie słabną i przestają rządzić codziennością, choć choroba bywa przewlekła albo wraca w okresach stresu. Dlatego uczciwiej mówić o skutecznym leczeniu i długiej remisji niż o jednorazowym wyleczeniu.

Spis treści
  1. Obsesje i kompulsje: czym jest OCD
  2. Jakie są szanse na poprawę
  3. Ekspozycja bez rytuału: na czym polega ERP
  4. Farmakoterapia natręctw w świetle charakterystyk leków
  5. Dlaczego w OCD leczenie bywa inne niż w depresji
  6. Ile trwa leczenie i kiedy można je kończyć
  7. Rola genów i środowiska
  8. Kontynuacja leczenia OCD przez formularz recepte24
  9. Źródła

Obsesje i kompulsje: czym jest OCD

OCD (od angielskiego obsessive-compulsive disorder), po polsku zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne albo nerwica natręctw, to uznane zaburzenie psychiczne, opisane w międzynarodowych klasyfikacjach chorób. Nie jest cechą charakteru, „pedanterią” ani przesadną dbałością o porządek.

Składa się z dwóch elementów. Obsesje to natrętne, niechciane myśli, obrazy lub impulsy, które wywołują silny lęk albo wstręt: że się zarazisz, że zrobisz komuś krzywdę, że coś zostało niedomknięte. Kompulsje to czynności albo rytuały w myślach, które mają ten lęk zmniejszyć: mycie, sprawdzanie, liczenie, układanie, dopytywanie bliskich. Ulga przychodzi na chwilę, a mózg uczy się, że rytuał „działa”, więc przy następnej obsesji przymus jest silniejszy.

Więcej o objawach i rozpoznaniu przeczytasz w artykule o nerwicy natręctw.

Jakie są szanse na poprawę

Rokowanie jest lepsze, niż podpowiada lęk. U wielu osób, które podejmą leczenie, objawy znacząco słabną: myśli natrętne pojawiają się rzadziej, mniej przerażają, a na rytuały schodzi znacznie mniej czasu. U części ustępują prawie całkowicie, u innych zostają w łagodnej postaci, z którą da się normalnie pracować i żyć.

Trzeba też uczciwie powiedzieć, że OCD często ma przebieg przewlekły lub nawracający. Charakterystyki leków wprost to podkreślają: ChPL fluwoksaminy przypomina, że zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne mają charakter przewlekły, a ChPL sertraliny, że trwały efekt terapeutyczny, zwłaszcza w ZO-K, wymaga dłuższego leczenia. Nawroty zdarzają się w okresach przeciążenia, po dużych zmianach życiowych albo po zbyt wczesnym przerwaniu leczenia. Umiejętności wyniesione z terapii pozwalają wtedy szybciej zareagować.

Przy nasilonych objawach często łączy się psychoterapię z lekami. ChPL fluwoksaminy odnotowuje, że u pacjentów dobrze reagujących na farmakoterapię niektórzy klinicyści zalecają dodatkowo psychoterapię behawioralną.

Ekspozycja bez rytuału: na czym polega ERP

ERP (exposure and response prevention) to odmiana terapii poznawczo-behawioralnej przygotowana specjalnie z myślą o natręctwach. Polega na stopniowym, zaplanowanym z terapeutą kontakcie z tym, co wywołuje obsesję, bez wykonywania rytuału. Ktoś, kto boi się zarazków, dotyka klamki i nie myje rąk. Ktoś, kto sprawdza zamki, wychodzi z domu po jednym sprawdzeniu.

Brzmi to trudno i na początku jest trudne. Lęk najpierw rośnie, ale gdy rytuał się nie pojawia, z czasem sam opada. Po wielu powtórzeniach mózg uczy się, że katastrofa nie następuje, a niepewność da się znieść. Ćwiczenia idą od sytuacji łatwiejszych do coraz trudniejszych, w tempie uzgodnionym z terapeutą, i wykonuje się je także między sesjami.

W terapii pracuje się też nad myślami: nad przekonaniem, że myśl jest równoznaczna z czynem, nad nadmiernym poczuciem odpowiedzialności i potrzebą całkowitej pewności. Bliscy uczą się, jak nie wzmacniać rytuałów, na przykład nie odpowiadać po raz dziesiąty na to samo pytanie. Psychoterapię w poradni NFZ uzyskasz ze skierowaniem od psychiatry lub innego lekarza, który rozpoznał zaburzenie; szczegóły w tekście o psychoterapii na NFZ.

Farmakoterapia natręctw w świetle charakterystyk leków

Leki dobiera psychiatra. Wskazanie do leczenia zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego mają w Charakterystyce Produktu Leczniczego m.in.:

  • fluwoksamina (SSRI) - wskazana w dużych zaburzeniach depresyjnych i w OCD; dla dzieci powyżej 8 lat i młodzieży ChPL przewiduje w OCD osobne zasady stosowania;
  • sertralina (SSRI) - wskazana w ZO-K u dorosłych oraz u dzieci i młodzieży w wieku 6-17 lat;
  • escitalopram (SSRI) - wskazany m.in. w zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym; ChPL zastrzega, że nie powinien być stosowany poniżej 18. roku życia;
  • klomipramina (lek trójpierścieniowy) - wskazana u dorosłych m.in. w zespołach natręctw; ChPL opisuje jej swoiste działanie w natręctwach, odmienne od działania przeciwdepresyjnego.

Dlaczego w OCD leczenie bywa inne niż w depresji

Wszystkie wymienione leki wydaje się na receptę (Rp) i żaden nie jest substancją psychotropową w rozumieniu wykazu. W OCD leki często stosuje się dłużej i w wyższych dawkach niż w depresji. Widać to w ChPL fluwoksaminy, w której zalecany zakres dawek w OCD jest wyższy niż w depresji. Dawkę zawsze ustala i zmienia lekarz, a poprawa przychodzi stopniowo, więc leku nie ocenia się po kilku dniach.

Każdy z tych leków ma przeciwwskazania. Żadnego z tych leków nie wolno łączyć z inhibitorami MAO, a w ChPL fluwoksaminy i escitalopramu dotyczy to także odwracalnych inhibitorów, takich jak moklobemid czy linezolid. Przeciwwskazane jest też łączenie sertraliny i fluwoksaminy z pimozydem, a fluwoksaminy z tyzanidyną i ramelteonem. Klomipraminy nie stosuje się w okresie bezpośrednio po zawale serca ani przy wrodzonym zespole wydłużonego QT. Leków nie odstawia się nagle: ChPL sertraliny i fluwoksaminy zalecają stopniowe zmniejszanie dawki, by ograniczyć objawy odstawienia.

W pierwszych tygodniach leczenia lekiem przeciwdepresyjnym i po każdej zmianie dawki lęk i myśli samobójcze mogą się przejściowo nasilić, najwyraźniej u osób przed 25. rokiem życia. Jeśli zauważysz to u siebie albo u bliskiej osoby, skontaktuj się z lekarzem od razu, a w zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Ile trwa leczenie i kiedy można je kończyć

OCD leczy się miesiącami, a często latami. ChPL fluwoksaminy wskazuje, że u osób z dobrą odpowiedzią warto rozważyć kontynuację leczenia ponad 10 tygodni i okresowo oceniać zasadność dalszej terapii; zaznacza też, że skuteczności leczenia dłuższego niż 24 tygodnie nie wykazano. ChPL sertraliny zaleca monitorowanie długotrwałego leczenia ZO-K, bo nie wykazano dla niego efektu zapobiegania nawrotom, a ChPL escitalopramu mówi o leczeniu przez okres wystarczający, by mieć pewność, że objawy ustąpiły.

W praktyce długość terapii lekarz ustala indywidualnie, biorąc pod uwagę nasilenie objawów, wcześniejsze nawroty i postępy w psychoterapii. Kończenie leczenia planuje się razem z lekarzem. Terapia ERP to seria regularnych spotkań rozłożona na miesiące, a nabyte w niej umiejętności zostają na dłużej niż sam kurs.

Rola genów i środowiska

OCD częściej występuje w rodzinach, w których ktoś już na nie chorował, więc geny mają znaczenie. Nie ma jednak jednego „genu natręctw”: na ryzyko składa się wiele genów o niewielkim działaniu oraz czynniki środowiskowe, takie jak stresujące wydarzenia czy wyniesione z domu sposoby radzenia sobie z lękiem. Dziedziczy się więc podatność, a nie samą chorobę.

Jeśli chorujesz i martwisz się o dziecko, obserwuj, czy rytuały nie zaczynają zabierać mu czasu i radości, i staraj się nie wciągać go w własne rytuały. Dzieci i młodzież mogą w NFZ trafić bez skierowania do psychologa, psychoterapeuty i psychiatry.

Kontynuacja leczenia OCD przez formularz recepte24

Jeśli psychiatra rozpoznał u ciebie OCD i prowadzi leczenie, a lek przynosi efekt, możesz złożyć wniosek o e-receptę na kontynuację. Formularz przyjmuje wnioski całą dobę, lekarz ocenia je w godzinach pracy, a o brakujące informacje dopyta na czacie. Dołącz dokumentację z ostatniej wizyty. Lekarz może odmówić. Pierwsze rozpoznanie, zmiana leku i decyzje o dawce zostają u psychiatry, w NFZ dostępnego bez skierowania.

Źródła

E-Recepta Psychiatryczna Kontynuacja terapii przeciwdepresyjnej lub przeciwlękowej. Weryfikacja IKP.
Zobacz usługę · 250,00 zł

Najczęstsze pytania

Ile czasu zajmuje leczenie natręctw?

Zwykle miesiące, a często dłużej. Poprawa po lekach przychodzi stopniowo, a ChPL fluwoksaminy zaleca, by u osób dobrze reagujących rozważyć leczenie dłuższe niż 10 tygodni i okresowo oceniać jego zasadność. Terapia ERP to seria regularnych spotkań i ćwiczeń między nimi. Ponieważ OCD bywa przewlekłe, o zakończeniu leczenia decyduje lekarz, a dawkę leku zmniejsza się stopniowo.

Czy OCD można odziedziczyć po rodzicach?

Dziedziczy się podatność, a nie gotową chorobę. Zaburzenie częściej występuje u krewnych osób chorych, ale odpowiada za to wiele genów o małym wpływie razem z czynnikami środowiskowymi, a nie jeden gen. Obecność OCD w rodzinie nie przesądza, że zachorujesz ty albo twoje dziecko. Warto jednak wcześnie reagować na rytuały, które zaczynają zabierać czas i powodować cierpienie.

Natręctwa to choroba psychiczna czy tylko cecha charakteru?

To zaburzenie psychiczne opisane w klasyfikacjach chorób, a nie cecha charakteru czy przesadny perfekcjonizm. O rozpoznaniu decyduje to, że natrętne myśli i rytuały wywołują cierpienie, zabierają dużo czasu i utrudniają pracę, naukę albo relacje. Osoba z OCD zwykle wie, że jej obawy są przesadne, a mimo to nie potrafi przerwać przymusu. Rozpoznanie stawia psychiatra.

Po jakie leki sięga się przy OCD?

Najczęściej po leki z grupy SSRI: wskazanie w OCD mają w ChPL m.in. fluwoksamina, sertralina i escitalopram. Inną możliwością jest klomipramina, lek trójpierścieniowy wskazany u dorosłych w zespołach natręctw. Wszystkie wydaje się na receptę. Wybór zależy od wieku, innych chorób, przyjmowanych leków i wcześniejszej odpowiedzi na leczenie, a dawkę ustala psychiatra.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O leczeniu decyduje lekarz po ocenie Twojej sytuacji.

Czytaj dalej

Brintellix wycofany? Dlaczego go nie ma i co zrobić, gdy w aptece brakuje leku psychiatrycznego

Jeśli zastanawiasz się, czy Brintellix został wycofany i dlaczego go nie ma, najpierw sprawdź, czy to rzeczywiście wycofanie. Decyzje o wstrzymaniu albo wycofaniu leku z obrotu ogłasza Główny Inspektorat Farmaceutyczny, a o brakach informuje też Ministerstwo Zdrowia. Pusta półka w jednej aptece może oznaczać przejściowy brak, a nie koniec leku na rynku. Zwykle da się kupić zamiennik z tą samą substancją, a zmianę na inny lek ustala lekarz; leczenia nie przerywaj nagle.

Czytaj →

Skończył się lek na depresję w weekend - jak nie przerywać terapii

Jeśli w weekend skończył Ci się lek przeciwdepresyjny, a poradnia jest zamknięta, najważniejsze jest niedopuszczenie do dłuższej przerwy w terapii. E-recepta psychiatryczna online, dostępna o każdej porze, pozwala zwykle odnowić leczenie, które już prowadzisz u specjalisty. Diagnozę i dobór leków w psychiatrii ustala lekarz, a o kontynuacji decyduje po ocenie Twojej sytuacji.

Czytaj →

Borderline, czyli osobowość chwiejna emocjonalnie: co to jest i jak się ją leczy

Borderline to zaburzenie osobowości, w którym emocje, relacje z ludźmi i obraz samego siebie są niestabilne, a decyzje często zapadają pod wpływem impulsu. W polskiej dokumentacji medycznej spotkasz je pod nazwą osobowość chwiejna emocjonalnie. Podstawą leczenia jest długoterminowa psychoterapia, w tym terapia dialektyczno-behawioralna (DBT), a leki dobrane przez psychiatrę łagodzą jedynie wybrane objawy.

Czytaj →
E-Recepta Psychiatryczna 250,00 zł Zamów