Concerta: lek na ADHD z metylofenidatem - jak działa i co warto o nim wiedzieć

Concerta w skrócie: substancja, producent i budowa tabletki

Concerta to produkt firmy Janssen-Cilag International zawierający metylofenidatu chlorowodorek, substancję pobudzającą ośrodkowy układ nerwowy. Opis samej substancji i innych preparatów z nią znajdziesz na stronie metylofenidat - karta substancji.

Tabletka ma nietypową budowę. Zewnętrzna otoczka rozpuszcza się po połknięciu i daje pierwszą porcję leku, a dwie warstwy wewnętrzne oddają resztę stopniowo przez kolejne godziny. Lek jest zamknięty w niewchłanialnej osłonce, która zostaje wydalona z organizmu, więc kształt przypominający tabletkę w kale nie powinien cię niepokoić - charakterystyka produktu opisuje to wprost.

Z tego samego powodu tabletkę połykasz w całości i popijasz płynem. Nie wolno jej żuć, dzielić ani rozkruszać. Concerta nie powinna być przepisywana osobom z poważnym zwężeniem przewodu pokarmowego ani z dużymi trudnościami w połykaniu.

Na co lekarz przepisuje Concertę

Według punktu 4.1 Charakterystyki Produktu Leczniczego Concerta jest wskazana w zespole nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) u dzieci od 6. roku życia i u dorosłych, jako część kompleksowego programu leczenia, gdy inne sposoby postępowania nie są wystarczająco skuteczne. Taki program obejmuje oprócz leku działania psychologiczne, edukacyjne i społeczne.

U dorosłych rozpoznanie wymaga potwierdzenia, że objawy ADHD występowały już w dzieciństwie (z dokumentacji albo ustrukturyzowanego wywiadu), oraz co najmniej umiarkowanego upośledzenia funkcjonowania w minimum dwóch obszarach życia, np. w pracy i w relacjach. Jak wygląda taka diagnostyka, opisujemy w poradniku ADHD w dorosłym życiu.

Leczenie musi rozpocząć i nadzorować lekarz z doświadczeniem w ADHD, np. psychiatra. Charakterystyka zastrzega też, że metylofenidatu nie stosuje się do zapobiegania ani leczenia zwykłego, fizjologicznego zmęczenia.

Badania przed rozpoczęciem i kontrola w trakcie terapii

Zanim lekarz przepisze lek po raz pierwszy, ChPL wymaga oceny układu krążenia z pomiarem ciśnienia tętniczego i tętna, a u dorosłych rozpoczynających leczenie także konsultacji kardiologa. Lekarz pyta przy tym o choroby serca i nagłe zgony sercowe w rodzinie oraz o wcześniejsze zaburzenia psychiczne.

W trakcie terapii ciśnienie, tętno i stan psychiczny sprawdza się po każdej zmianie dawki i co najmniej co 6 miesięcy, a u dorosłych regularnie zapisuje się masę ciała. Gdy leczenie trwa ponad 12 miesięcy, lekarz okresowo weryfikuje, czy nadal jest potrzebne, np. podczas zaplanowanej przerwy w przyjmowaniu leku.

Concerta 18 mg i 36 mg: dostępne moce

W Polsce Concerta jest dostępna w dwóch mocach: tabletki o przedłużonym uwalnianiu 18 mg i 36 mg. Którą moc przyjmujesz i w jakiej liczbie tabletek, ustala lekarz prowadzący; zmian nie wprowadzasz samodzielnie.

Charakterystyka podkreśla, że wybór postaci metylofenidatu, krótko działającej albo o przedłużonym uwalnianiu, należy do lekarza i zależy od tego, jak długo lek ma działać w ciągu dnia.

Po jakim czasie Concerta zaczyna działać i jak długo

Po połknięciu otoczka rozpuszcza się i zapewnia pierwsze maksymalne stężenie leku przez około 1-2 godziny. Kolejne porcje uwalniają się stopniowo, a najwyższe stężenie w osoczu pojawia się mniej więcej między 6. a 8. godziną od przyjęcia.

W badaniach klinicznych u dzieci działanie Concerty utrzymywało się przez około 12 godzin po przyjęciu tabletki rano. Jeśli po miesiącu leczenia w dobrze dobranej dawce nie ma poprawy, według ChPL lek należy odstawić; tę decyzję podejmuje lekarz.

Skutki uboczne Concerty według charakterystyki

Punkt 4.8 ChPL zbiera działania niepożądane z badań u dzieci, młodzieży i dorosłych oraz ze zgłoszeń po wprowadzeniu leku do obrotu. Poniżej najczęstsze z nich; pełną listę znajdziesz w charakterystyce i w ulotce.

• Bardzo często (więcej niż 1 na 10 osób): ból głowy, bezsenność, nerwowość.
• Często (do 1 na 10 osób): zmniejszenie apetytu, lęk, drażliwość, pobudzenie, labilność emocjonalna, zawroty głowy, senność, kołatanie serca, przyspieszone tętno, nadciśnienie tętnicze, ból w nadbrzuszu, nudności, suchość w ustach.
• Niezbyt często (do 1 na 100 osób): między innymi zaburzenia psychotyczne, omamy i myśli samobójcze.

Kiedy Concerty nie wolno stosować

Charakterystyka wymienia w punkcie 4.3 przeciwwskazania, przy których leku się nie stosuje. Oprócz nadwrażliwości na metylofenidat lub składniki tabletki są to:

• jaskra, guz chromochłonny nadnerczy, nadczynność tarczycy lub tyreotoksykoza;
• przyjmowanie nieselektywnych, nieodwracalnych inhibitorów MAO teraz albo w ciągu ostatnich 14 dni;
• ciężka depresja, anoreksja lub inne zaburzenia jedzenia, skłonności samobójcze, objawy psychotyczne, ciężkie zaburzenia nastroju, mania, schizofrenia, zaburzenia psychopatyczne lub osobowość z pogranicza, obecnie albo w przeszłości;
• ciężka lub epizodyczna (typu I) choroba afektywna dwubiegunowa, która nie jest dobrze kontrolowana, obecnie albo w przeszłości;
• ciężkie nadciśnienie, niewydolność serca, zarostowa choroba tętnic, choroba niedokrwienna serca, przebyty zawał, kardiomiopatie, znaczące zaburzenia hemodynamiczne przy wrodzonej wadzie serca, zagrażające życiu zaburzenia rytmu, kanałopatie;
• udar, tętniak mózgu, zapalenie naczyń i inne choroby naczyń mózgowych.

Concerta a alkohol, inne leki i prowadzenie auta

Alkohol może nasilać działania niepożądane metylofenidatu ze strony układu nerwowego. W badaniach laboratoryjnych alkohol o stężeniu powyżej 10% zwiększał uwalnianie leku z tabletek Concerta, a znaczenie tego zjawiska u ludzi nie jest znane. Dlatego ChPL zaleca powstrzymanie się od alkoholu przez cały czas leczenia.

Metylofenidat może osłabiać działanie leków na nadciśnienie, a przy łączeniu z lekami serotoninergicznymi zgłaszano zespół serotoninowy. Przy jednoczesnym stosowaniu z klonidyną opisano ciężkie działania niepożądane, w tym nagły zgon. Przed planowaną operacją uprzedź anestezjologa, bo w dniu zabiegu leku się nie stosuje.

Lek może wywoływać zawroty głowy, senność i zaburzenia widzenia, co według ChPL może umiarkowanie wpływać na prowadzenie pojazdów. Gdy zauważysz u siebie takie objawy, nie siadaj za kierownicę i nie obsługuj maszyn. Pamiętaj też, że metylofenidat może dawać fałszywie dodatni wynik testu na amfetaminy, także antydopingowego.

W ciąży metylofenidat nie jest zalecany, chyba że przerwanie terapii byłoby większym zagrożeniem. Przenika do mleka kobiecego, więc o karmieniu piersią decydujesz razem z lekarzem.

Czy Concerta uzależnia i czy to psychotrop

Tak, w sensie prawnym Concerta jest lekiem psychotropowym: metylofenidat figuruje w wykazie substancji psychotropowych w grupie II-P, dlatego wydaje się go na receptę Rpw.

Charakterystyka wymienia uzależnienie i nadużywanie z częstością nieznaną, częściej opisywane przy postaciach o natychmiastowym uwalnianiu. Przewlekłe nadużywanie może prowadzić do wyraźnej tolerancji i uzależnienia psychicznego, a u osób z uzależnieniem od leków lub alkoholu w wywiadzie lekarz zachowuje szczególną ostrożność.

Odstawianie wymaga nadzoru lekarza, ponieważ przerwanie leczenia może ujawnić depresję albo przewlekłą nadaktywność. Nie przerywaj terapii na własną rękę i nie dziel się tabletkami z nikim.

Zamienniki Concerty i refundacja

Ten sam metylofenidat zawierają inne preparaty, m.in. Medikinet i Medikinet CR (zobacz Medikinet - opis preparatu), a także produkty w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu lub kapsułek o zmodyfikowanym uwalnianiu.

Postaci różnią się profilem uwalniania, więc przejście z jednej na drugą nie jest prostą wymianą opakowania: decyduje lekarz prowadzący. Aktualną odpłatność i ewentualną refundację w twoim wskazaniu sprawdzisz w obwieszczeniu Ministra Zdrowia o lekach refundowanych albo w aptece.

Recepta Rpw na Concertę i kontynuacja w recepte24

Termin realizacji recepty na substancję psychotropową wynosi 30 dni, również w postaci elektronicznej. Jedna recepta na metylofenidat może obejmować zapotrzebowanie na maksymalnie 90 dni stosowania, a lekarz może wystawić do 3 recept na kolejne okresy, łącznie nie więcej niż na 90 dni.

Gdy lekarz wystawia receptę na kontynuację bez badania (art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty), przy lekach z grupy II-P od ostatniego zbadania pacjenta mogą upłynąć najwyżej 3 miesiące, a historię leczenia sprawdza się np. w systemie P1 (§ 7 ust. 2a i 2b rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje).

W recepte24 wniosek złożysz przez formularz o każdej porze, a lekarz rozpatruje go w godzinach pracy i w razie potrzeby dopytuje na czacie. To wyłącznie kontynuacja leczenia ustalonego przez specjalistę i udokumentowanego: nie rozpoczynamy terapii metylofenidatem i nie stawiamy rozpoznania ADHD. Lekarz może odmówić, a opłata dotyczy oceny wniosku, więc przy odmowie nie podlega zwrotowi. Szczegóły znajdziesz na stronie e-recepta na leki psychiatryczne.