Elvanse, czyli lisdeksamfetamina w leczeniu ADHD: co warto wiedzieć o tym leku

Elvanse w pigułce: substancja, postać i sposób działania

Substancją czynną leku Elvanse jest lisdeksamfetaminy dimezylan. Sam w sobie nie działa: to prolek, który po wchłonięciu z przewodu pokarmowego jest rozkładany, głównie w krwinkach czerwonych, do deksamfetaminy. Dopiero ona odpowiada za efekt kliniczny. W klasyfikacji ATC (N06BA12) Elvanse figuruje w ChPL wśród ośrodkowo działających sympatykomimetyków.

Uważa się, że deksamfetamina blokuje wychwyt zwrotny noradrenaliny i dopaminy oraz zwiększa ich uwalnianie, choć mechanizm działania w ADHD nie został w pełni wyjaśniony. W praktyce lek ma pomagać w skupieniu uwagi, ograniczeniu impulsywności i nadmiernej aktywności.

Podmiotem odpowiedzialnym jest Takeda. Ogólną kartę substancji, z porównaniem preparatów, znajdziesz na stronie o lisdeksamfetaminie.

Wskazania z ChPL: dla kogo przewidziano Elvanse

Charakterystyka produktu przewiduje Elvanse jako jeden z elementów całościowej terapii ADHD, i to w dwóch grupach pacjentów:

• dzieci, które ukończyły 6 lat, gdy terapia metylfenidatem okazała się dla nich niewystarczająca;
• dorośli, których objawy ADHD sięgają dzieciństwa; ustala się to wstecz, najlepiej na podstawie dokumentacji medycznej.

Jak wygląda leczenie pod kontrolą specjalisty

Terapię nadzoruje, zgodnie z ChPL, lekarz ze specjalistycznym doświadczeniem w zaburzeniach zachowania, a diagnozę stawia się po dokładnym wywiadzie i ocenie opartej na kryteriach DSM albo ICD. Dorosły pacjent musi mieć ADHD przynajmniej o umiarkowanym nasileniu, które utrudnia mu codzienność w minimum dwóch sferach. Sam lek to zwykle za mało: plan terapii łączy go z oddziaływaniami psychologicznymi, edukacyjnymi i społecznymi. Objawy i diagnostykę omawia nasz poradnik o ADHD w dorosłym życiu.

Przed rozpoczęciem terapii lekarz bada układ krążenia, mierzy ciśnienie i tętno, pyta o choroby serca i nagłe zgony w rodzinie oraz ocenia ryzyko nadużywania. Później pomiary ciśnienia i tętna trafiają do dokumentacji przy każdej korekcie dawki, a poza tym przynajmniej dwa razy w roku; dorosłym sprawdza się również wagę. Jeżeli leczenie przekracza rok, przynajmniej raz na 12 miesięcy lekarz sprawdza, czy dalsze przyjmowanie leku ma uzasadnienie.

Psychostymulanty potrafią u dzieci i nastolatków hamować rośnięcie i przybieranie na wadze, więc co najmniej co 6 miesięcy notuje się wzrost, masę ciała oraz apetyt, nanosząc pomiary na siatkę centylową. Jeśli tempo wzrastania wyraźnie spada, lekarz może zdecydować o przerwaniu leczenia.

Moce kapsułek Elvanse i praktyczne zasady przyjmowania

W aptece znajdziesz kapsułki twarde Elvanse w sześciu mocach, od 20 mg do 70 mg, rosnących co 10 mg. Którą moc i ile kapsułek przyjmujesz, ustala wyłącznie lekarz prowadzący, bo dawkę dobiera się indywidualnie do odpowiedzi na leczenie.

Lek przyjmuje się rano, niezależnie od posiłków. ChPL wyraźnie mówi, że po południu leku nie należy brać, bo grozi to bezsennością. Kapsułkę połykasz w całości albo otwierasz i mieszasz cały proszek z jogurtem, wodą lub sokiem pomarańczowym, a tak przygotowaną porcję spożywasz natychmiast. Zawartości kapsułki nie należy dzielić. Jeśli pominiesz dawkę, nie nadrabiaj jej w ciągu dnia; kolejną przyjmij następnego dnia rano, zgodnie z zaleceniem lekarza.

Przeciwwskazania: kiedy Elvanse nie może być stosowany

ChPL wymienia stany, w których leku nie wolno stosować:

• nadwrażliwość na aminy sympatykomimetyczne lub składniki kapsułki;
• leczenie inhibitorami MAO obecnie lub w ciągu ostatnich 14 dni, bo grozi to przełomem nadciśnieniowym;
• nadczynność tarczycy, niezależnie od nasilenia;
• stany przebiegające z pobudzeniem;
• jawne klinicznie choroby układu sercowo-naczyniowego i zaawansowana miażdżyca;
• umiarkowane lub ciężkie nadciśnienie tętnicze;
• jaskra i guz chromochłonny.

Skutki uboczne Elvanse u dorosłych i co powinno zaniepokoić

Działania niepożądane są typowe dla leków psychostymulujących. Ponad co dziesiąta dorosła osoba leczona Elvanse doświadcza bezsenności, bólu głowy, suchości w ustach albo słabszego łaknienia; to działania bardzo częste.

Do działań częstych, które dotyczą od jednego do dziesięciu procent dorosłych pacjentów, należą m.in.: niepokój, pobudzenie i rozdrażnienie, wahania nastroju, zgrzytanie zębami, drżenie i zawroty głowy, kołatanie oraz szybsza akcja serca, duszność, nudności, zaparcia albo biegunka, ból w górnej części brzucha, wzmożona potliwość, ból w klatce piersiowej, podwyższone ciśnienie, chudnięcie, a także osłabienie libido i kłopoty z erekcją.

Do rzadkich, lecz groźnych zdarzeń opisanych przy stymulantach u dorosłych należą zawał serca, udar i nagły zgon, a ze strony psychiki i układu nerwowego: mania, objawy psychotyczne, zachowania agresywne oraz napady drgawek. Ból za mostkiem podczas wysiłku, omdlenie bez jasnej przyczyny, świeże omamy albo drgawki to sygnał do pilnego kontaktu z lekarzem; gdy stan zagraża życiu, wybierz 112.

Elvanse a alkohol, inne leki i prowadzenie samochodu

O łączeniu z alkoholem ChPL mówi tylko tyle, że dostępne dane o interakcji są ograniczone. To nie jest zielone światło: przy tak ograniczonych danych bezpieczeństwo takiego połączenia nie zostało potwierdzone. Zapytaj o alkohol lekarza prowadzącego.

Lekarz musi wiedzieć o wszystkich twoich lekach. Połączenie z inhibitorami MAO jest przeciwwskazane, przy lekach serotoninergicznych, takich jak SSRI i SNRI, rzadko obserwowano zespół serotoninowy, a pochodne amfetaminy mogą osłabiać działanie leków na nadciśnienie. Ostrożność jest potrzebna także przy lekach wpływających na odstęp QTc. Znaczenie ma nawet odczyn moczu: kwas askorbinowy i inne czynniki zakwaszające mocz przyspieszają wydalanie amfetaminy, a czynniki alkalizujące, jak wodorowęglan sodu, je spowalniają.

Wpływ leku na kierowanie pojazdami ChPL ocenia jako umiarkowany, bo mogą pojawić się zawroty głowy, kłopoty z równowagą i z widzeniem. Kiedy je u siebie zauważysz, zrezygnuj z jazdy samochodem i z pracy przy maszynach. Podczas ciąży sięga się po niego jedynie wtedy, gdy oczekiwana korzyść przeważa nad ryzykiem, natomiast karmiąc piersią, leku nie należy brać.

Psychotrop, uzależnienie i bezpieczne przechowywanie

Polski wykaz substancji psychotropowych umieszcza lisdeksamfetaminę w grupie II-P, z czego wynika kategoria wydania Rpw. ChPL nakazuje przed leczeniem ocenić ryzyko nadużywania i uzależnienia. Niewłaściwe użycie leku może zdarzać się częściej u dorosłych, szczególnie młodszych, niż u dzieci. Jeśli ktoś w przeszłości nadużywał środków psychoaktywnych, decyzja o leczeniu wymaga wyjątkowej ostrożności.

Kto nadużywa pochodnych amfetaminy, może wytworzyć tolerancję i zależność psychiczną; po przerwaniu przyjmowania opisywano z kolei wyczerpanie oraz depresję. Trzymaj opakowanie poza zasięgiem domowników, nigdy nie odstępuj kapsułek znajomym, a niezużyte resztki leku zanieś do apteki.

Odpowiedniki lisdeksamfetaminy i od czego zależy cena

W Polsce w obrocie są też inne preparaty z lisdeksamfetaminą: Eldefab, Lisdexamfetamine Aristo i Lysmi. Zamiana jednego preparatu na inny to decyzja lekarza prowadzącego lub rozmowa z farmaceutą, a nie samodzielny wybór. Inne substancje stosowane w ADHD, jak metylofenidat, nie są zamiennikami jeden do jednego, tylko innym lekiem dobieranym przez psychiatrę.

Na to, ile zapłacisz, wpływają moc i wielkość opakowania, konkretna apteka oraz ewentualna refundacja w twoim wskazaniu. Czy lek jest refundowany, podpowie farmaceuta albo bieżące obwieszczenie Ministra Zdrowia z listą leków refundowanych.

Recepta na Elvanse i kontynuacja leczenia w recepte24

Recepta na lek z substancją grupy II-P podlega szczególnym zasadom. Trzeba ją zrealizować w ciągu 30 dni od wystawienia, także w postaci elektronicznej. Na jednej recepcie mieści się lek na maksymalnie 90 dni kuracji; lekarz może też rozpisać tę łączną ilość, nieprzekraczającą 90 dni, na maksymalnie trzy recepty na kolejne okresy. ChPL dodatkowo zaleca przepisywanie możliwie małych ilości.

Receptę w ramach kontynuacji, bez ponownego badania, lekarz wystawia tylko wtedy, gdy od ostatniego badania upłynęły maksymalnie 3 miesiące, i przegląda przy tym przebieg dotychczasowej terapii. W recepte24 formularz możesz wypełnić o każdej porze, także nocą, a lekarz przegląda wnioski w godzinach pracy i w razie potrzeby dopytuje o szczegóły na czacie. Zajmujemy się wyłącznie kontynuacją terapii ustalonej przez psychiatrę i udokumentowanej; nie rozpoczynamy leczenia ADHD i nie prowadzimy rozmów wideo ani telefonicznych. Lekarz może odmówić, a opłata dotyczy oceny wniosku, więc przy odmowie nie podlega zwrotowi. Zasady opisuje strona e-recepty psychiatrycznej.